Pobierz aplikację
Multimedialne ławeczki w Zakopanem to atrakcja, która nie tylko zdobi miasto, ale także przypomina jego bogatą historię i znane postacie z nim związane. Rzeźbione kamienne granitowe ławeczki poświęcone są pisarzom:
- Janowi Kasprowiczowi,
- Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi,
- Kornelowi Makuszyńskiemu,
- Janowi Sztaudyngerowi,
a także kompozytorom:
- Mieczysławowi Karłowiczowi,
- Karolowi Szymanowskiemu,
- Wacławowi Geigerowi
oraz znanemu muzykantowi i przewodnikowi tatrzańskiemu Bartusiowi Obrochcie, a także muzyce góralskiej Parafialnego Regionalnego Zespołu „Giewont”.
Ławeczki wykonano na zlecenie Urzędu Miasta na podstawie projektów artysty rzeźbiarza Marka Szali, znanego chociażby jako autora i wykonawcę ołtarza papieskiego pod Wielką Krokwią w 1997r. Ich realizacja w 75% sfinansowana została ze środków unijnych w ramach programu „Popularyzacja zakopiańskiego dziedzictwa kulturowego”, obejmującego m.in. warsztaty sztuki i rękodzieła w willi „Czerwony Dwór” oraz wydawnictwa z okazji jubileuszowego 50. Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich*.
Wszystkie ławeczki są multimedialne. Rzeźbienia na ich oparciu nawiązują do prezentowanych tematów i postaci, a po naciśnięciu przycisku można wysłuchać utworów literackich i muzycznych. Tekstom czytanym towarzyszy muzyka skomponowana przez Jerzego Chruścińskiego z Teatru Witkacego.
Z kolei kod QR odsyła do strony, na której można zapoznać się z ciekawymi biografiami opracowanymi przez dr Agnieszkę Jurczyńską-Kłosok.
Ławeczki podpisane są także pismem Braille’a.
Warto wędrować po Zakopanem muzyczno-literackim szlakiem wytyczonym przez multimedialne ławeczki.
Pierwsza z nich stanęła tuż przy Urzędzie Miasta Zakopane przy ul. Kościuszki i jest poświęcona Bartusiowi Obrochcie. Prezentuje unikatowe nagrania wykonane przez Juliusza Zborowskiego i zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu, które zostały udostępnione przez Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Na pobliskiej Górnej Równi Krupowej dostrzeżemy ławeczkę z tradycyjną góralską muzyką we współczesnym wykonaniu zespołu Giewont. W Parku Miejskim odnajdziemy z kolei ławeczkę poświęconą Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi z nagraniami zespołu Palfy Gróf oraz kompozycjami samego Witkacego. Zapis nutowy udostępniła Biblioteka Kórnicka, a wykonania podjęła się nauczycielka zakopiańskiej Szkoły Muzycznej Sabina Zwijacz Kozica. Wędrując ulicą Piłsudskiego w stronę Wielkiej Krokwi znajdziemy ławeczkę Kornela Makuszyńskiego, gdzie wysłuchamy fragmentów „Koziołka Matołka” oraz dwóch felietonów czytanych przez aktora Teatru im. St. I. Witkiewicza Andrzeja Bieniasa. Natomiast już przy końcu tej ulicy, obok pięknej drewnianej willi „Koszysta”, natkniemy się na ławeczkę z znanymi i lubianymi fraszkami Jana Sztaudyngera. Następnie kroki warto skierować do willi „Czerwony Dwór” przy ul. Kasprusie, by siedząc na ławeczce posłuchać utworów wielkiego kompozytora Karola Szymanowskiego. Przy okazji wędrówki do Kuźnic odnajdziemy kolejną muzyczną ławeczkę Mieczysława Karłowicza. Natomiast na Skwerze Rotmistrza Pileckiego, tuż przy Placu Niepodległości, dzięki ławeczce na stałe zagościła muzyka Wacława Geigera. Nagrań wybranych dzieł tych trzech wybitnych kompozytorów użyczyła Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna pod dyrekcją Agnieszki Kreiner. Na koniec miłośnicy twórczości Jana Kasprowicza powinni jeszcze odwiedzić Skwer Franciszka Pawlicy na Ustupie, by usłyszeć „Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach” i kilka innych pięknych utworów tego niezwykłego poety.
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Multimedialna ławeczka Jana Kasprowicza w Zakopanem znajduje się na Skwerze gen. Pawlicy i jest częścią szlaku literatów. Ta granitowa, rzeźbiona ławeczka projektu Marka Szali upamiętnia wybitnego poetę (1860–1926), który ostatnie lata życia spędził na pobliskiej Harendzie.
Ławeczka Jana Kasprowicza jest częścią trasy Spacer po Zakopanem szlakiem literatów i muzyków cz. 1.
*Spacerownik w wersji papierowej można pobrać w punktach informacji turystycznej Miasta Zakopane, a wersji elektronicznej (PDF) na stronie www.zakopane.pl.
Już przy końcu ulicy, naprzeciwko Domu Jana Sztaudyngera "Koszysta" (ul. Piłsudskiego 69), natkniemy się na ławeczkę z znanymi i lubianymi fraszkami Jana Sztaudyngera, mieszkańca tego domu.
Poeta, fraszkopisarz, uznawany za odnowiciela współczesnej fraszki polskiej. Autor około pięciu tysięcy opublikowanych fraszek, które od pierwszego tomiku „Piórka” (1954) były rozchwytywane przez czytelników. Zarówno fraszki polityczne, jak i erotyczne oburzały i gorszyły administratorów kultury okresu stalinowskiego.
W tym czasie Sztaudynger przez siedem lat (1947-1953) nie wydał żadnej książki. Fraszki przesłoniły inne dziedziny pisarstwa Sztaudyngera; debiutował w 1925 roku tomem wierszy ”Dom mój” , wydał kilkanaście zbiorów liryki, również dla dzieci.
Tłumaczył klasyków literatury niemieckiej, był autorem wspomnień, książki o teatrze marionetek, oraz blisko setki artykułów o teatrach lalek w Polsce i Europie.
Sztaudynger chciał uszlachetnić pojęcie fraszki i przywrócić jej znaczenie poetyckie. Nazywał swe fraszki piórkami, kroplami lirycznymi.„Do dziś pozostaje jednym z klasyków współczesnej fraszki polskiej, co oznacza, że stworzył jej trwały i doskonały wzorzec”.*
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Wędrując ulicą Piłsudskiego w stronę Wielkiej Krokwi (skrzyżowanie ul. Piłsudskiego i Tetmajera - obok Muzeum Kornela Makuszyńskiego) znajdziemy ławeczkę Kornela Makuszyńskiego, gdzie wysłuchamy fragmentów „Koziołka Matołka” oraz dwóch felietonów czytanych przez aktora Teatru im. St. I. Witkiewicza Andrzeja Bieniasa. Autorem projektu jest artysta rzeźbiarz Marek Szala.
Kornel Makuszyński urodził się 8 stycznia 1884 r. w Stryju, zmarł 31 lipca 1953 r. w Zakopanem. Pochowano go na zakopiańskim Pęksowym Brzyzku.
Był powieściopisarzem, felietonistą, krytykiem teatralnym, poetą, autorem licznych książek dla dzieci i młodzieży. Jest autorem takich utworów jak m.in.: O dwóch takich, co ukradli księżyc (1928), Przyjaciel wesołego diabła (1930), Panna z mokrą głową (1932), Złamany miecz (1936), Awantura o Basię (1937), Szatan z siódmej klasy (1937), Szaleństwa panny Ewy (1940). Stworzył literacką postać Koziołka Matołka i Małpki Fiki-Miki.
Na Skwerze Rotmistrza Pileckiego, tuż przy Placu Niepodległości, można posłuchać muzyki Wacława Geigera. Nagrań wybranych dzieł wybitnego kompozytora użyczyła Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna pod dyrekcją Agnieszki Kreiner.
Urodził się 25 czerwca 1907 r. w Krakowie, zmarł 30 kwietnia 1988 r. w Zakopanem. Pochowano go na zakopiańskim starym cmentarzu przy ul. Kościeliskiej. Był dyrygentem, pianistą, kompozytorem, akompaniatorem i śpiewakiem. Wiele jego kompozycji weszło do repertuaru Tatrzańskiej Orkiestry Klimatycznej.
W Parku Miejskim odnajdziemy z kolei ławeczkę poświęconą Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi z nagraniami zespołu Palfy Gróf oraz kompozycjami samego Witkacego. Zapis nutowy udostępniła Biblioteka Kórnicka, a wykonania podjęła się nauczycielka zakopiańskiej Szkoły Muzycznej Sabina Zwijacz Kozica.
Stanisław Ignacy Witkiewicz zwany Witkacym urodził się 24 lutego 1885 r. w Warszawie, zmarł śmiercią samobójczą 18 września 1939 r. w Jeziorach na Ukrainie. Jego symboliczny grób znajduje się na starym cmentarzu przy ul. Kościeliskiej w Zakopanem. Od 1890 r. mieszkał w Zakopanem.
Witkacy był synem malarza, krytyka sztuki, twórcy stylu zakopiańskiego – Stanisława Witkiewicza. Zdobył uznanie jako malarz, teoretyk sztuki, dramaturg, powieściopisarz, filozof. Jest autorem m.in.: Pragmatystów, Tumora Mózgowicza, W małym dworku, Kurki Wodnej, Wariata i zakonnicy, Pożegnania jesieni, Szewców.
Warto wspomnieć, że Witkacy w młodych latach uprawiał w Tatrach turystykę, narciarstwo, a w towarzystwie góralskich przewodników nawet taternictwo, zdobywając m.in. Durny Szczyt. W twórczości artysty odnaleźć można jednak zaledwie drobne nawiązania do Podhala lub Tatr. Na uwagę zasługują dość licznie zachowane portrety jego autorstwa, zdjęcia zakopiańskie i tatrzańskie, z których wiele ma dziś wartość dokumentacyjną, a portrety także walory artystyczne.
W Zakopanem od 1985 r. działa Teatr im. S.I. Witkiewicza. W Muzeum Tatrzańskim organizowane są liczne wystawy poświęcone artyście, a rok 2015 został ogłoszony Rokiem Witkiewiczów w Województwie Małopolskim.
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Utwór „Tysiąc Kochanek” do słów Stanisława Ignacego Witkiewicza w wykonaniu zespołu Palfy Gróf
Utwory: Baliwiernia op.13 i Sonata fantastyczna Stanisława Ignacego Witkiewicza w wykonaniu Sabiny Zwijacz – Kozicy. Zapisy nutowe skomponowane przez St. I. Witkiewicza udostępnione ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk
Nagranie: Natalia Sosna
Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ul. Chramcówki 15, Zakopane www.witkacy.pl
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Obok willi „Czerwony Dwór” przy ul. Kasprusie, można na ławeczce posłuchać utworów wielkiego kompozytora Karola Szymanowskiego.
Urodził się 3 października 1882 r. w Tymoszówce na Ukrainie, zmarł 29 marca 1937 r. w Lozannie, we Francji. Pochowano go w Krakowie na Skałce, w Krypcie Zasłużonych.
Szymanowski był jednym z największych polskich kompozytorów. Jest autorem m.in. opery Król Roger, Pieśni Kurpiowskich, utworu Veni Creator napisanego do słów Stanisława Wyspiańskiego. Był także pianistą, doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektorem Konserwatorium Muzycznego w Warszawie, a także rektorem warszawskiej Wyższej Szkoły Muzycznej. Uważa się, że to właśnie pod jego wpływem w latach trzydziestych XX w. w muzyce polskiej ukształtował się nurt folklorystyczny. Za namową Jerzego Rytarda i Jarosława Iwaszkiewicza Szymanowski skomponował balet Harnasie oparty właśnie na motywach góralskich. Bogata i różnorodna twórczość muzyka obejmuje ponadto liczne pieśni do słów m.in. Kazimierza Tetmajera, Tadeusza Micińskiego, Jana Kasprowicza.
Karol Szymanowski bywał w Zakopanem już przed I wojną światową, ale zamieszkał tu dopiero w roku 1930, niedługo po tym, jak zdiagnozowano u niego zaawansowaną gruźlicę płuc. Jego domem stała się istniejąca do dziś willa Atma. To w Zakopanem zaznajomił się bliżej z muzyką podhalańską, wsłuchując się w góralskie nuty, które wygrywał mu m.in. słynny Bartuś Obrochta. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia Szymanowski wyjechał z Zakopanego jesienią 1935 r. Celem podróży była Francja, gdzie miał poddać się leczeniu klimatycznemu. Była to ostatnia podróż kompozytora. Szymanowski zmarł w Lozannie w marcu 1937 roku. Po śmierci jego ciało zostało zabalsamowane, zdjęto maskę pośmiertną i wykonano odcisk rąk. Jego serce miało spocząć obok serca Chopina w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. Puszka z organem spłonęła jednak wraz z kaplicą sióstr Sacré Coeur podczas powstania warszawskiego.
W 1976 r. w zakopiańskiej willi Atma utworzono muzeum Karola Szymanowskiego, która jest również siedzibą Towarzystwa Muzycznego im. Karola Szymanowskiego. Imię kompozytora nosi filharmonia w Krakowie, a także Akademia Muzyczna w Katowicach. Rada Miasta Zakopane w celu upamiętnienia 80. rocznicy jego śmierci i 135. rocznicy jego urodzin ogłosiła rok 2017 Rokiem Karola Szymanowskiego w Zakopanem.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
1. Karol Szymanowski (arr. Agnieszka Kreiner) Mazurek op. 50 nr 1 Wykonanie: Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
2. Karol Szymanowski (arr. Agnieszka Kreiner) Pieśń miłosna (Epilog) z baletu Harnasie .Jerzy Mieczysław Rytard Wykonanie: Jan Karpiel-Bułecka, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Przy okazji wędrówki do Kuźnic - ul. Przewodników Tatrzańskich 6, odnajdziemy kolejną muzyczną ławeczkę Mieczysława Karłowicza.
Urodził się 11 grudnia 1876 r. w Wiszniewie na Litwie, zmarł 8 lutego 1909 r. w Tatrach. Pochowano go na warszawskich Powązkach.
Był synem językoznawcy i etnografa Jana Karłowicza oraz dyplomowanej śpiewaczki, Ireny z Sulistrowskich. Uznawany jest za jednego z największych polskich kompozytorów-symfoników, wybitnego taternika i narciarza. Wspólnie z Mariuszem Zaruskim był inicjatorem utworzenia Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego.
Mieczysław Karłowicz po raz pierwszy przyjechał do Zakopanego i w Tatry jako trzynastolatek. Do roku 1894 zdobył m.in. Bystrą, Kominiarski Wierch, Świnicę, Rysy, Kościelec, a z przewodnikiem Jędrzejem Walą trawersował Gerlach. Latem 1892 r. jako skrzypek zagrał dwa koncerty w sali dawnego zakopiańskiego Dworu Tatrzańskiego. Lata 1902–1909 były dla niego okresem intensywnego, często samotnego poznawania Tatr. Towarzyszem jego wycieczek bywał m.in. słynny przewodnik Klimek Bachleda. To z nim wszedł na Jastrzębią Turnię, Mały Kołowy Szczyt, Durny Szczyt, Pośrednią Grań. Większość swych wycieczek Karłowicz odbywał jednak bez przewodnika, dokonując pierwszych wejść, np. na Wielką Kołową Turnię. W 1908 r. razem z Mariuszem Zaruskim wyznakowali szlaki na Czarny Mięguszowiecki Szczyt i na Niżnie Rysy. Symbolem, którego używał Karłowicz, była góralska swastyka.
W Zakopanem, gdzie na stałe osiadł w roku 1907, powstało lub powstawało wiele jego dzieł symfonicznych. Za inspirowane Tatrami uważa się Koncert skrzypcowy i Odwieczne pieśni. Karłowicz zapisał się w historii także jako doskonały fotograf Tatr. Zarówno wykonane przez niego zdjęcia, jak i związane z nim przedmioty (np. aparat, którym zrobił ostatnie przed śmiercią fotografie Tatr) są często prezentowane na wystawach przygotowywanych przez Muzeum Tatrzańskie.
Mieczysław Karłowicz zginął 8 lutego 1909 r. w lawinie śnieżnej, która zeszła ze wschodnich zboczy Małego Kościelca. Odbywał wówczas samotną wycieczkę narciarską. W miejscu, gdzie odnaleziono jego ciało, postawiono w 1909 r. pamiątkowy obelisk z napisem Non omnis moriar, który stoi tam do dziś, a w rocznicę śmierci kompozytora składane są pod pomnikiem kwiaty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
1.Mieczysław Karłowicz (arr. Agnieszka Kreiner) Idzie na pola Op. 3 nr 3 Tekst: Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Wykonawcy: Joanna Bogdańska-mezzosopran, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr. Agnieszka Kreiner
2.Mieczysław Karłowicz(arr. Agnieszka Kreiner) W blasku księżyca (1897) Wykonawcy: Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
3.Mieczysław Karłowicz(arr. Agnieszka Kreiner) Na Anioł Pański (1902) tekst: Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Wykonawcy: Franciszek Bachleda-Księdzularz – recytacja, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Górnej Równi Krupowej, obok Urzędu Miasta Zakopane, dostrzeżemy ławeczkę z tradycyjną góralską muzyką we współczesnym wykonaniu zespołu Giewont.
Parafialny Regionalny Zespół „Giewont” założony został w 1981 roku przez ówczesnego proboszcza olczańskiej parafii p.w. Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik – księdza Jana Kowalika. Był pierwszym na Podhalu w czasach komunizmu regionalnym zespołem „parafialnym”. Swoim śpiewem i muzyką ubogacał liturgie Mszy Św. oraz wspierał budowę kościoła na Olczy. W swoim repertuarze miał opracowane kilka programów artystycznych, z którymi występował na licznych wyjazdach krajowych oraz zagranicznych. Ważnym wydarzeniem w historii zespołu był występ w Watykanie dla papieża Jana Pawła II .
Zespół ma na swoim koncie występy krajowe i zagraniczne, a także kilka wydanych płyt o tematyce regionalnej oraz bożonarodzeniowej. W latach 2000, 2015, 2016 oraz 2018 zespół był gospodarzem MFFZG w Zakopanem. Jest laureatem licznych konkursów i przeglądów oraz zdobytych nagród za taniec i śpiew góralski. W 2016 roku zespół wytańczył brązową juhaską ciupagę na Góralskim Karnawale w Bukowinie Tatrzańskiej, a w 2017 roku zdobył srebrną ciupagę w kategorii zespołów autentycznych na 49. MFFZG w Zakopanem. Obok „Giewontu”, funkcjonuje „Mały Giewont”, w którym tańczy i śpiewa około 50 dzieci.
Od 2014 r. zespół współpracuje z Urzędem Miasta Zakopane, reprezentując swoje miasto na arenie krajowej, jak i międzynarodowej.
Głównym zadaniem zespołu jest krzewienie tradycji i kultury Skalnego Podhala.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 1
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Teatr imienia Stanisława Ignacego Witkiewicza w Zakopanem powstał 24 lutego 1985 roku, dokładnie w setną rocznicę jego urodzin. To „Teatr – schronisko” dla wszystkich ludzi odczuwających wciąż żywą potrzebę obcowania ze sztuką. To, co wyróżnia Teatr Witkacego, a dla jego twórców
jest najważniejsze - to bliski kontakt, spotkanie aktora z widzem – publiczność traktowana jest jak mile oczekiwani i serdecznie witani Goście, a każde przedstawienie to próba nawiązania rozmowy - dialogu z widzami. Wybór Patrona nie był przypadkowy - człowiek związany z Zakopanem, pojmujący teatr jako sztukę szczególną. To właśnie teoria Czystej Formy Witkacego, choć pojmowana niestereotypowo, miała duży wpływ na tworzone przedstawienia i atmosferę teatru, w którym
prezentowane są rozmaite recitale, koncerty i działa Galeria Teatru. To Teatr zawodowy, profesjonalny i artystyczny.
Teatr powstały nie mocą ustawy powołującej instytucję a entuzjazmem młodych ludzi i pragnieniem stworzenia własnego teatru. Traktowany jest jako teatr o oryginalnej specyfice, charakteryzujący się odrębnym stylem inscenizacji i „klimatem miejsca: przedstawienia mają swoistą poetykę.
Teatr powstał w miejscu bogatym w tradycję kulturalną, z której nieustannie czerpie w swym repertuarze. Poza spektaklami o uniwersalnej tematyce na dwóch scenach- Dużej -Scenie Witkacego i Małej- Scenie Atanazego Bazakbala prezentowane są rozmaite recitale, koncerty, działa również Galeria Teatru. Teatr gra także małe spektakle w zaprzyjaźnionych instytucjach- oddziałach Muzeum Tatrzańskiego, Muzeum Jana Kasprowicza na Harendzie czy w Willi Carlton i Cafe Tygodnik Podhalański.
Teatr cieszy się nieustającym zainteresowaniem publiczności - nie tylko z Polski, ale i zza granicy przybywają widzowie, których przyciąga magia zakopiańskiego Teatru. Życie tej sceny poddane jest własnemu rytmowi wyznaczonemu przez daty rozpoczęcia letniego i zimowego sezonu, wyjazdy krajowe czy zagraniczne, huczne premiery. Teatr Witkacego brał udział w wielu prestiżowych festiwalach i przeglądach teatralnych, które przyniosły mu liczne nagrody i wyróżnienia.
Życzymy cudownych snów na jawie z Zakopiańskim Teatrem im. Stanisława Ignacego Witkiewicza.
Zapraszamy serdecznie!
Kontakt
Teatr im. St. I. Witkiewicza
Dyrektor Naczelny i Artystyczny Andrzej St. Dziuk
ul. Chramcówki 15
34-500 Zakopane
tel. +48 18 20 00 660
Kasa Teatru INFO tel. +48 600 001 514
czynna wtorek – sobota 10.00 – 14.00 i na godzinę przed spektaklem w
miejscu jego prezentacji
sekretariat@witkacy.pl
Więcej informacji na www.witkacy.pl
Zakopane w początkach XX w. było bardzo modnym miejscem, przyciągającym - oprócz turystów kuracjuszy - działaczy politycznych i społecznych, malarzy, poetów, naukowców i lekarzy. Jan Kasprowicz bywał w Zakopanem wielokrotnie, a kiedy w 1923 r. kupił willę na Harendzie osiadł tutaj na stałe ze swoją żoną Marią z domu Bunin. Willę często odwiedzały córki Kasprowicza z jego wcześniejszego małżeństwa z Jadwigą Gąsowską - Janina i Anna.
Jan Kasprowicz znany jest przede wszystkim jako poeta - przedstawiciel Młodej Polski, autor takich wierszy jak "Krzak dzikiej róży" czy "Księga ubogich"; tłumacz znanych dzieł literatury europejskiej, autor dramatów i recenzji teatralnych. Był nie tylko znanym literatem i szanowanym profesorem Uniwersytetu Lwowskiego, ale i wesołym towarzyszem wieczorów w zakopiańskich kawiarniach, gdzie bywał często ze swoimi przyjaciółmi - Stefanem Żeromskim i Leopoldem Staffem, Witkacym i wieloma innymi.
Willa Kasprowicza na Harendzie - od 1950 r. jego muzeum - znajduje się w połowie drogi między Zakopanem a Poroninem. Wejście do niej prowadzi przez werandę latem ozdabianą ulubionymi przez Kasprowicza nasturcjami, z której roztacza się wspaniały widok na góry. W 1920 r. dom wybudował Jan Fudala Kluś z przeznaczeniem pod pensjonat.
Niedługo potem sprzedał go angielskiej malarce Winifrid Cooper, a od niej dom odkupił Kasprowicz. Założenie willi opiera się na wzorach typowej chałupy góralskiej z sienią na osi wejścia (tu: jadalnia), "izbą czarną" po lewej (salonik) i "izbą białą" (sypialnia) po prawej stronie. Oprócz tych pomieszczeń dom mieści jeszcze gabinet, bibliotekę, kuchnie i użytkowe poddasze. W willi na Harendzie zwiedzać można jadalnię, salonik i sypialnię i galerię obrazów malarza Władysława Jarockiego, zięcia Kasprowicza.
Eksponowane w nich są pamiątki po poecie i jego rodzinie: meble, obrazy, książki, fotografie. Wnętrza mieszkalne pozostawiono w takim stanie jak przekazała je zmarła w 1968 r. Maria Kasprowiczowa. W salonie przyciągają uwagę portrety malowane pastelami przez Stanisława Ignacego Witkiewicza. Jeden przedstawia Kasprowicza tuz przed śmiercią, a drugi jego żonę w 1937 r. Są tutaj także dwa rzeźbiarskie przedstawienia poety: maska pośmiertna zdjęta w dniu śmierci przez góralskiego artystę Stanisława Gąsienicę Sobczaka - Jochyma oraz głowa wykonana jeszcze w XIX w. przez Antoniego Popiela.
Wyposażenie jadalni stanowią meble zaprojektowane przez Władysława Jarockiego, a wykonane we Lwowie. Na ścianach można zobaczyć góralskie malowanki na szkle, zbierane przezJana Kasprowicza, oraz portrety jego żony. Muzeum na Harendzie prowadzone jest od lat przez Stowarzyszenie Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza.
Obok willi, wśród drzew stoi granitowe mauzoleum wzniesione z inicjatywy Marii Kasprowiczowej. Poeta był pochowany początkowo na Starym Cmentarzu, a kiedy ukończono w 1933 r. budowę mauzoleum wg projektu Karola Stryjeńskiego przeniesiono tutaj jego prochy. W górnej części, w kaplicy spoczywa Maria Kasprowiczowa.
Niedaleko muzeum znajduje się drewniany kościółek powiązany swymi dziejami z mieszkańcami willi na Harendzie. Maria Kasprowiczowa przekazała parcelę pod kościół. Dzięki staraniom ziecia Jana KAsprowicza prof. Władysława Jarockiego i miejscowego proboszcza Jana Tobolaka nieużywany i niszczejący kościół z Zakrzowa koło Kalwarii Zebrzydowskiej przeniesiono do Zakopanego i poświęcono w 1950r.
Polichromia na stropie przedstawiająca scenę Koronacji Najświętszej Maryi Panny a w nawie św. Annę Samotrzeć (Maria z Dzieciątkiem)została odnowiona i zrekonstruowana przez Władysława Jarockiego.
Bilety Muzeum, mauzoleum i Galeria - oprowadzanie wliczone w cenę biletu
bilet normalny- 20 zł
bilet ulgowy- 15 zł,
Godziny otwarcia
Muzeum Jana Kasprowicza
wtorek - sobota od 9.15 - do 15.15
Galeria Malarstwa Władysława Jarockiego
wtorek - sobota od 9.15 - do 15.15
Kontakt
ul. Harenda 12 A
34-500 Zakopane
tel. + 48 18 20 684 26, tel. kom. 517 159 658
e-mail: sptjk@interia.pl
Źródło: www.harenda.com.pl
Multimedialna ławeczka Jana Kasprowicza w Zakopanem znajduje się na Skwerze gen. Pawlicy i jest częścią szlaku literatów. Ta granitowa, rzeźbiona ławeczka projektu Marka Szali upamiętnia wybitnego poetę (1860–1926), który ostatnie lata życia spędził na pobliskiej Harendzie.
Ławeczka Jana Kasprowicza jest częścią trasy Spacer po Zakopanem szlakiem literatów i muzyków cz. 1.
*Spacerownik w wersji papierowej można pobrać w punktach informacji turystycznej Miasta Zakopane, a wersji elektronicznej (PDF) na stronie www.zakopane.pl.
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 3
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Górnej Równi Krupowej, obok Urzędu Miasta Zakopane, dostrzeżemy ławeczkę z tradycyjną góralską muzyką we współczesnym wykonaniu zespołu Giewont.
Parafialny Regionalny Zespół „Giewont” założony został w 1981 roku przez ówczesnego proboszcza olczańskiej parafii p.w. Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik – księdza Jana Kowalika. Był pierwszym na Podhalu w czasach komunizmu regionalnym zespołem „parafialnym”. Swoim śpiewem i muzyką ubogacał liturgie Mszy Św. oraz wspierał budowę kościoła na Olczy. W swoim repertuarze miał opracowane kilka programów artystycznych, z którymi występował na licznych wyjazdach krajowych oraz zagranicznych. Ważnym wydarzeniem w historii zespołu był występ w Watykanie dla papieża Jana Pawła II .
Zespół ma na swoim koncie występy krajowe i zagraniczne, a także kilka wydanych płyt o tematyce regionalnej oraz bożonarodzeniowej. W latach 2000, 2015, 2016 oraz 2018 zespół był gospodarzem MFFZG w Zakopanem. Jest laureatem licznych konkursów i przeglądów oraz zdobytych nagród za taniec i śpiew góralski. W 2016 roku zespół wytańczył brązową juhaską ciupagę na Góralskim Karnawale w Bukowinie Tatrzańskiej, a w 2017 roku zdobył srebrną ciupagę w kategorii zespołów autentycznych na 49. MFFZG w Zakopanem. Obok „Giewontu”, funkcjonuje „Mały Giewont”, w którym tańczy i śpiewa około 50 dzieci.
Od 2014 r. zespół współpracuje z Urzędem Miasta Zakopane, reprezentując swoje miasto na arenie krajowej, jak i międzynarodowej.
Głównym zadaniem zespołu jest krzewienie tradycji i kultury Skalnego Podhala.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Już przy końcu ulicy, naprzeciwko Domu Jana Sztaudyngera "Koszysta" (ul. Piłsudskiego 69), natkniemy się na ławeczkę z znanymi i lubianymi fraszkami Jana Sztaudyngera, mieszkańca tego domu.
Poeta, fraszkopisarz, uznawany za odnowiciela współczesnej fraszki polskiej. Autor około pięciu tysięcy opublikowanych fraszek, które od pierwszego tomiku „Piórka” (1954) były rozchwytywane przez czytelników. Zarówno fraszki polityczne, jak i erotyczne oburzały i gorszyły administratorów kultury okresu stalinowskiego.
W tym czasie Sztaudynger przez siedem lat (1947-1953) nie wydał żadnej książki. Fraszki przesłoniły inne dziedziny pisarstwa Sztaudyngera; debiutował w 1925 roku tomem wierszy ”Dom mój” , wydał kilkanaście zbiorów liryki, również dla dzieci.
Tłumaczył klasyków literatury niemieckiej, był autorem wspomnień, książki o teatrze marionetek, oraz blisko setki artykułów o teatrach lalek w Polsce i Europie.
Sztaudynger chciał uszlachetnić pojęcie fraszki i przywrócić jej znaczenie poetyckie. Nazywał swe fraszki piórkami, kroplami lirycznymi.„Do dziś pozostaje jednym z klasyków współczesnej fraszki polskiej, co oznacza, że stworzył jej trwały i doskonały wzorzec”.*
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Siedziba Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego mieści się w drewnianym budynku wybudowanym w 1985 roku. To stąd wyrusza większość akcji ratunkowych i poszukiwawczych w Tatry. W budynku od czasu do czasu organizowane są dni otwarte, podczas których można zwiedzić siedzibę TOPRu, dowiedzieć się jak przygotować się do wyprawy w góry, jak bezpiecznie chodzić po Tatrach oraz zobaczyć jak wygląda i na czym polega ratownictwo wysokogórskie.
Zdjęcie: wikipedia.pl
Willi Halama, obecnie Domu Pracy Twórczej Stowarzyszenia Autorów ZAiKS
im. Wawrzyńca Żuławskiego.
Obiekt wybudowano w 1935 roku, a jego właścicielkami byli Loda i Zizi Halama (aktorki i tancerki) oraz mąż tej ostatniej – Ludwik Parnell. Do ZAiKS-u obiekt należy od 1950 roku. Miejsce to związane jest z osobą poety Juliana Tuwima.
Z historią tego obiektu, w którym od 1952 r. mieści się Dom Pracy Twórczej im. Stefana Żeromskiego, nieodłącznie wiąże się osoba Wisławy Szymborskiej.
Z Zakopanem, które odwiedzała niemal co roku, i w którym niemal trzydzieści lat spędził jej ojciec, wiąże się historia przyznania Wisławie Szymborskiej literackiej Nagrody Nobla. 3 października 1996 r. podczas pobytu w zakopiańskim Domu Pracy Twórczej Astoria poetka dowiedziała się, że została noblistką. Informacja ta była dla niej olbrzymim zaskoczeniem, co zostało uwiecznione na tablicy, która zawisła 27 stycznia 2014 r. na ogrodzeniu pensjonatu.
fot. T. Gotfryd
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 4
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Górnej Równi Krupowej, obok Urzędu Miasta Zakopane, dostrzeżemy ławeczkę z tradycyjną góralską muzyką we współczesnym wykonaniu zespołu Giewont.
Parafialny Regionalny Zespół „Giewont” założony został w 1981 roku przez ówczesnego proboszcza olczańskiej parafii p.w. Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik – księdza Jana Kowalika. Był pierwszym na Podhalu w czasach komunizmu regionalnym zespołem „parafialnym”. Swoim śpiewem i muzyką ubogacał liturgie Mszy Św. oraz wspierał budowę kościoła na Olczy. W swoim repertuarze miał opracowane kilka programów artystycznych, z którymi występował na licznych wyjazdach krajowych oraz zagranicznych. Ważnym wydarzeniem w historii zespołu był występ w Watykanie dla papieża Jana Pawła II .
Zespół ma na swoim koncie występy krajowe i zagraniczne, a także kilka wydanych płyt o tematyce regionalnej oraz bożonarodzeniowej. W latach 2000, 2015, 2016 oraz 2018 zespół był gospodarzem MFFZG w Zakopanem. Jest laureatem licznych konkursów i przeglądów oraz zdobytych nagród za taniec i śpiew góralski. W 2016 roku zespół wytańczył brązową juhaską ciupagę na Góralskim Karnawale w Bukowinie Tatrzańskiej, a w 2017 roku zdobył srebrną ciupagę w kategorii zespołów autentycznych na 49. MFFZG w Zakopanem. Obok „Giewontu”, funkcjonuje „Mały Giewont”, w którym tańczy i śpiewa około 50 dzieci.
Od 2014 r. zespół współpracuje z Urzędem Miasta Zakopane, reprezentując swoje miasto na arenie krajowej, jak i międzynarodowej.
Głównym zadaniem zespołu jest krzewienie tradycji i kultury Skalnego Podhala.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Rezydencja Sienkiewiczówka, miejsce związane z postacią pisarza Henryka Sienkiewicza.
Wędrując ulicą Piłsudskiego w stronę Wielkiej Krokwi (skrzyżowanie ul. Piłsudskiego i Tetmajera - obok Muzeum Kornela Makuszyńskiego) znajdziemy ławeczkę Kornela Makuszyńskiego, gdzie wysłuchamy fragmentów „Koziołka Matołka” oraz dwóch felietonów czytanych przez aktora Teatru im. St. I. Witkiewicza Andrzeja Bieniasa. Autorem projektu jest artysta rzeźbiarz Marek Szala.
Kornel Makuszyński urodził się 8 stycznia 1884 r. w Stryju, zmarł 31 lipca 1953 r. w Zakopanem. Pochowano go na zakopiańskim Pęksowym Brzyzku.
Był powieściopisarzem, felietonistą, krytykiem teatralnym, poetą, autorem licznych książek dla dzieci i młodzieży. Jest autorem takich utworów jak m.in.: O dwóch takich, co ukradli księżyc (1928), Przyjaciel wesołego diabła (1930), Panna z mokrą głową (1932), Złamany miecz (1936), Awantura o Basię (1937), Szatan z siódmej klasy (1937), Szaleństwa panny Ewy (1940). Stworzył literacką postać Koziołka Matołka i Małpki Fiki-Miki.
W Parku Miejskim odnajdziemy z kolei ławeczkę poświęconą Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi z nagraniami zespołu Palfy Gróf oraz kompozycjami samego Witkacego. Zapis nutowy udostępniła Biblioteka Kórnicka, a wykonania podjęła się nauczycielka zakopiańskiej Szkoły Muzycznej Sabina Zwijacz Kozica.
Stanisław Ignacy Witkiewicz zwany Witkacym urodził się 24 lutego 1885 r. w Warszawie, zmarł śmiercią samobójczą 18 września 1939 r. w Jeziorach na Ukrainie. Jego symboliczny grób znajduje się na starym cmentarzu przy ul. Kościeliskiej w Zakopanem. Od 1890 r. mieszkał w Zakopanem.
Witkacy był synem malarza, krytyka sztuki, twórcy stylu zakopiańskiego – Stanisława Witkiewicza. Zdobył uznanie jako malarz, teoretyk sztuki, dramaturg, powieściopisarz, filozof. Jest autorem m.in.: Pragmatystów, Tumora Mózgowicza, W małym dworku, Kurki Wodnej, Wariata i zakonnicy, Pożegnania jesieni, Szewców.
Warto wspomnieć, że Witkacy w młodych latach uprawiał w Tatrach turystykę, narciarstwo, a w towarzystwie góralskich przewodników nawet taternictwo, zdobywając m.in. Durny Szczyt. W twórczości artysty odnaleźć można jednak zaledwie drobne nawiązania do Podhala lub Tatr. Na uwagę zasługują dość licznie zachowane portrety jego autorstwa, zdjęcia zakopiańskie i tatrzańskie, z których wiele ma dziś wartość dokumentacyjną, a portrety także walory artystyczne.
W Zakopanem od 1985 r. działa Teatr im. S.I. Witkiewicza. W Muzeum Tatrzańskim organizowane są liczne wystawy poświęcone artyście, a rok 2015 został ogłoszony Rokiem Witkiewiczów w Województwie Małopolskim.
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Utwór „Tysiąc Kochanek” do słów Stanisława Ignacego Witkiewicza w wykonaniu zespołu Palfy Gróf
Utwory: Baliwiernia op.13 i Sonata fantastyczna Stanisława Ignacego Witkiewicza w wykonaniu Sabiny Zwijacz – Kozicy. Zapisy nutowe skomponowane przez St. I. Witkiewicza udostępnione ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk
Nagranie: Natalia Sosna
Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ul. Chramcówki 15, Zakopane www.witkacy.pl
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Na Skwerze Rotmistrza Pileckiego, tuż przy Placu Niepodległości, można posłuchać muzyki Wacława Geigera. Nagrań wybranych dzieł wybitnego kompozytora użyczyła Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna pod dyrekcją Agnieszki Kreiner.
Urodził się 25 czerwca 1907 r. w Krakowie, zmarł 30 kwietnia 1988 r. w Zakopanem. Pochowano go na zakopiańskim starym cmentarzu przy ul. Kościeliskiej. Był dyrygentem, pianistą, kompozytorem, akompaniatorem i śpiewakiem. Wiele jego kompozycji weszło do repertuaru Tatrzańskiej Orkiestry Klimatycznej.
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 5
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Zakopane w historii polskiego bibliotekarstwa i czytelnictwa odegrało poważną rolę. Bieg wypadków politycznych sprawił, że gdy w innych rejonach podzielonego kraju stosowano różne formy ucisku narodowościowego, Galicja korzystała z autonomii politycznej.
Pierwsza biblioteka w Zakopanem powstała w 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego. Biblioteka TT licząca 2400 woluminów spłonęła w czasie pożaru drewnianego budynku Dworca Tatrzańskiego 21 stycznia 1900 r.
Działacze Towarzystwa Oświaty Ludowej zorganizowali w Zakopanem Czytelnie Ludową. Jej uroczyste otwarcie nastąpiło 26 czerwca 1887 r. Opiekę nad Czytelnią sprawowali Maria i Bronisław Dembowscy. Po śmierci Bronisława Dembowskiego w 1893 r., ówczesna Czytelnia zakończyła swoją działalność.
W latach 1887 - 1908 działała w Zakopanem Czytelnia Stacji Klimatycznej. Pod koniec 1908 r. Czytelnia Stacji połączyła się z Biblioteką Publiczną. Piękną kartę w rozwoju czytelnictwa na Skalnym Podhalu ma Zakopiańskie Towarzystwo Szkoły Ludowej, założone 16 sierpnia 1894 r. W 1899 r. zorganizowano z jego inicjatywy Czytelnię im. Adama Mickiewicza w Zakopanem i wypożyczalnię w Poroninie. Z początkiem XX w. TSL założyło szereg wypożyczalni w okolicznych wioskach.
Istniejące wypożyczalnie były niedostępne dla młodzieży akademickiej, która coraz liczniej przyjeżdżała do Zakopanego dla wypoczynku lub leczenia gruźlicy. I z inicjatywy studentów przystąpiono do organizowania stowarzyszenia pod nazwą Czytelnia Zakopiańska. Głównym zadaniem stowarzyszenia miało być zorganizowanie biblioteki, kompletowanie roczników czasopism, a także organizowanie pogadanek naukowych i zebrań towarzyskich. Podanie do władz o zatwierdzenie statutu podpisali dr Marian Hawranek i Wacław Tokarz student UJ.
Dzień 11 stycznia 1900 r. był dniem formalnego powstania Czytelni Zakopiańskiej. W dniu powstania Czytelnia liczyła 80 członków, posiadała ponad 200 woluminów książek i prenumerowała 40 czasopism. Początkowo mieściła się w domu Józefa Słowika przy ulicy Zamoyskiego, a maju 1900 r. przeniosła się do wilii "Polanka".
Pracami stowarzyszenia kierował Zarząd. Członkowie Zarządu pełnili swe obowiązki bezpłatnie. Pierwszym prezesem został dr M. Hawranek (1866 - 1901). Po jego śmierci funkcje prezesa powierzono prof. Piotrowi Chmielewskiemu (1848 - 1904). Chmielowski dążył do rozwoju Czytelni jako pracowni literackiej dla ludzi pióra. Czynnie uczestniczył w życiu kulturalnym Zakopanego wygłaszając w salach Czytelni odczyty o współczesnej literaturze polskiej. Z jego inicjatywy zorganizowano 1 stycznia 1902 r. pierwszą w Zakopanem wystawę sztuk pięknych. Po śmierci Chmielowskiego zrodził się pomysł przekształcenia Czytelni w Bibliotekę Publiczną. Z inicjatywą tą wystąpił Dionizy Bek (1865 - 1907). Poparli go dr Marcin Woyczyński (1870 - 1938) i przebywający w Zakopanem Stefan Żeromski (1864 - 1925). Zawiązano Towarzystwo Biblioteki Publicznej i przystąpiono do opracowania statutu. Został on zatwierdzony przez Namiestnictwo 15 sierpnia 1904 r. Po utworzeniu Biblioteki - Żeromski został jej prezesem i pełnił bezinteresownie funkcję bibliotekarza. Ofiarował bibliotece kilka skrzyń własnych książek. Dla uzyskania dodatkowych funduszów organizował odczyty, wieczorki poetyckie i zabawy taneczne. Żeromski, po wyjeździe z Zakopanego w kwietniu 1905 r., w dalszym ciągu interesował się losami Biblioteki. Na prośbę dr Józefa Żychonia, napisał wstęp do sprawozdania z działalności za 1912 r. W 1914 r. objął stanowisko po. prezesa i funkcję tę pełnił do zakończenia wojny. Ale i Biblioteka pamiętała o swoim prezesie. W 1914 r. Żeromski został mianowany jej honorowym członkiem, a od 1965 r. Miejska Biblioteka Publiczna nosi Jego imię.
W 1905 r. Biblioteka przejęła księgozbiór społeczno-polityczny zakopiańskiej sekcji PPS. Powstanie tego księgozbioru wiąże się z działalnością w Zakopanem Franciszka Ksawerego Praussa (1874 - 1925).
Księgozbiór biblioteki powiększał się systematycznie. Z około 3500 woluminów w 1904 r., w 1912 r. liczył 5666, a w 1918 r. - 9159 woluminów. Okres I wojny światowej nie zahamował działalności Biblioteki. Liczba czytelników w 1917 r. wzrosła w porównaniu do 1913 r. dwukrotnie i wynosiła 1827, a liczba wypożyczeń wzrosła o ponad 10 000 osiągając 34 823 wypożyczeń.
Biblioteka kilkakrotnie zmieniała siedzibę. Do 1908 r. mieściła się w wilii " Polanka". 11 listopada 1908 r. przeniosła się do "Bazaru Polskiego". Z początkiem 1914 r. została przeniesiona do Dworca Tatrzańskiego.
Pierwsze lata w niepodległej Polsce były trudne i nie sprzyjały rozwojowi Biblioteki. Powojenny kryzys spowodował zubożenie inteligencji, która zawsze stanowiła oparcie dla zakopiańskiej książnicy. Cały okres międzywojenny działalności Biblioteki związany jest z Jerzym Gawlińskim (1878 - 1951). Gawliński ukończył w 1905 r. kurs bibliotekarstwa - administracyjny. Pracę jako bibliotekarz rozpoczął w Bibliotece Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych w Krakowie. Od 1912 r. związał się z zakopiańską placówką i przez 27 lat był członkiem jej Zarządu, początkowo jako sekretarz, a następnie jako bibliotekarz.
W związku z reorganizacją Towarzystwa Tatrzańskiego, Biblioteka musiała oddać większe pomieszczenie i cały księgozbiór został umieszczony w mniejszym lokalu. Gdy to się stało, zniknęła ostatecznie możność utrzymania czytelni, urządzania odczytów i zebrań. Księgozbiór wzrastał systematycznie. W 1922 r. liczył 13 358 woluminów, w 1929 r. - 17 058, a w 1934 r. - 18 000. Zbiory tworzyły dzieła naukowe, a tylko 1/3 stanowiła beletrystyka. Biblioteka pozbawiona nowości literatury pięknej traciła czytelników i sytuacja finansowa Towarzystwa była bardzo trudna. W związku z tym wśród członków Zarządu powstał projekt likwidacji książnicy. Tylko dzięki ofiarności i wytrwałości Gawlińskiego Biblioteka mogła przetrwać. Rozwój ruchu turystycznego w latach 1934 - 1939 przyczynił się do wzrostu liczby czytelników, a to pozwoliło na uzyskanie dodatkowych środków finansowych. Zarząd Miejski i Ministerstwo WRiOP zwiększyły dotacje na potrzeby Biblioteki.
11 listopada 1939 r. zjawili się w Bibliotece przedstawiciele władz okupacyjnych. Wiosną 1940 r. księgozbiór przeniesiono do lokalu przy ulicy Krupówki 41 a.
Po zakończeniu wojny, już w połowie lutego 1945 r. przystąpiono do organizowania BP. Pierwszym kierownikiem został Antoni Olcha (1914 - 1978), który z pomocą Gawlińskiego przystąpił do uporządkowania zbioru. Pod koniec lutego 1945 r. Biblioteka rozpoczęła swoja działalność.
Na mocy " Dekretu o bibliotekach" z 17 kwietnia 1946 r. biblioteki różnego typu połączono w jednolitą sieć bibliotek publicznych. Zakopiańska Biblioteka przejęła zbiory TSL, Stowarzyszenia Polsko - Francuskiego, prywatnej biblioteki "Nowości", TG " Sokół" oraz mniejszych bibliotek sanatoryjnych. Ustawowe rozwiązanie problemu bibliotek przyczyniło się do uporządkowania spraw finansowych, lokalowych i kadrowych.
W okresie powojennym nastąpił dynamiczny rozwój czytelnictwa. Pilną stała się sprawa organizacji filii i punktów bibliotecznych. W 1953 r. działało na terenie miasta osiem punktów bibliotecznych. Na początku lat 60 - tych część punktów przekształcono w filie biblioteczne i zorganizowano oddział dla dzieci. Sieć biblioteczna obejmuje: wypożyczalnie dla dorosłych, czytelnię, oddział dla dzieci i filię - Olcza, Harenda, Skibówki. Duży wkład w rozwój MBP wnieśli kierownicy placówki: Zygmunt Bielski (1949 - 1954), Andrzej Janiszewski (1954 - 1955), Janina Nowakowi (1956 ), a szczególnie Janina Mullerowi (1957 - 1972). Po wojnie czytelnia mieściła się w budynku przy ul. Krupówki 41 a, za wypożyczalnia w kamiennicy przy ul. Krupówki 36. W 1950 r. MRN przydzieliła na potrzeby Biblioteki parter wili "Kresy", przy ul. A. Galicy 8. Po przeprowadzce MRN do nowego budynku w 1971 r., Bibliotece przekazano także pomieszczenia na I piętrze. W 1951 r. "Kresy" zwrócono właścicielom.
Po rozpadzie Gminy Tatrzańskiej w kwietniu 1995 r. przekazano dla potrzeb Biblioteki lokal na Osiedlu Łukaszówki 4 a. w 2001 r. oddział dla dzieci otrzymał pomieszczenie w lokalu przy ul. Zborowskiego 1.
W okresie po II wojnie światowej zmieniała się struktura administracji terenowej, zmieniała się funkcja MBP. W 1951 r. Zakopane zostało powiatem miejskim. Biblioteka działała w strukturach powiatowych ówczesnego województwa krakowskiego. 1 lipca 1977 r. utworzono jednostkę administracyjną pod nazwą Zakopane i Gmina Tatrzańska. MBP podlegały filie: w Murzasichlu, Poroninie, Zębie, Nowym Bystrem, Kościelisku, Witowie i Dzianiszu. Ten stan utrzymywał się do 31 grudnia 1994 r., tj. do podziału Gminy Tatrzańskiej.
W wyniku reformy administracyjnej kraju utworzony został Powiat Tatrzański. Od 2000 r. na mocy porozumienia zawartego pomiędzy Zarządem Powiatu Tatrzańskiego i Zarządem Miasta Zakopane - MBP pełni funkcję Biblioteki Powiatowej. Tym samym struktura organizacji sieci bibliotek publicznych powiązana została ze strukturą administracji państwa. Miejska Biblioteka Publiczna wraz z 14 bibliotekami wiejskimi tworzy powszechną sieć placówek w powiecie. Rozpoczęta została komputeryzacja zbiorów bibliotecznych. Obecnie gdy liczy się szybki dostęp do informacji, biblioteka musi być zasobna i nowoczesna. Użytkownik może wyszukiwać interesujące książki w katalogu on-line.
Kontakt
os. Łukaszówki 4 A
34-500 Zakopane
tel. +48 18 20 664 38 - wypożyczalnia i czytelnia
mbp@biblioteka.zakopane.eu
www.biblioteka.zakopane.eu
Willa “Atma” Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie
W zakopiańskiej willi Atma mieści się jedyne na świecie muzeum biograficzne Karola Szymanowskiego (1882-1937). Ten największy po Fryderyku Chopinie polski kompozytor od wczesnej młodości chętnie przebywał w Zakopanem, a pod koniec życia osiadł tu na stałe, zamieszkując w willi przy ul. Kasprusie.
Inicjatywę utworzenia w Atmie Muzeum Szymanowskiego zgłosił już w 1937 r. kompozytor Michał Kondracki. Po wojnie starania w tym kierunku podjęła siostrzenica Szymanowskiego, Krystyna Dąbrowska, ale dopiero w 1967 r. apel w tej sprawie skutecznie ponowił krytyk muzyczny "Życia Warszawy" Zdzisław Sierpiński. Wkrótce potem znany pisarz i krytyk muzyczny Jerzy Waldorff utworzył przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym społeczny komitet działający na rzecz wykupienia i wyremontowania Atmy. W 1974 r. dom przekazano Muzeum Narodowemu w Krakowie, a już dwa lata później, 6 marca 1976 r. udostępniono willę publiczności, na parterze budynku otwarto ekspozycję poświęconą kompozytorowi, jego związkom z Tatrami i Zakopanem. Większość eksponatów pochodzi z daru siostrzenicy artysty, Krystyny Dąbrowskiej.
Willa Atma powstała po 1890 r. jako typowy pensjonat, jeden z wielu wznoszonych w Zakopanem na przełomie XIX i XX w. w celu wynajmowania letnikom. To właśnie ówczesnym turystom Atma, zbudowana przez Józefa Kasprusia-Stocha, zawdzięcza swoją oryginalną nazwę. Pochodzi ona z sanskrytu i oznacza tyle co "dusza". Dom jest przykładem stylu zakopiańskiego, wprowadzonego do architektury przez Stanisława Witkiewicza.
Muzeum mieści się na parterze willi i prezentuje podstawowe informacje o życiu i twórczości kompozytora, ukazuje jego kontakty z Zakopanem i folklorem Podhala, gromadzi zachowane po nim rzeczy osobiste, zawiera także rekonstrukcję gabinetu Karola Szymanowskiego. Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie w latach 2011-2013 przeszedł generalny remont. Dzięki środkom unijnym oraz pomocy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, miejsce to zyskało nowoczesne instalacje, udogodnienia dla osób niepełnosprawnych oraz zabezpieczona została substancja zabytkowa.
W zmodernizowanym wnętrzu wprowadzono multimedia, które spełniają wymogi współczesnego odbiorcy, prezentujące biografię kompozytora, historię Atmy oraz wprowadzające w klimat czasów, w których żył i tworzył Karol Szymanowski.
Godziny otwarcia
wtorek - niedziela od 10.00 do 17.00
Ostatni zwiedzający są wpuszczani do galerii i na wystawy na 20 minut przed zamknięciem oddziału. Kasa, sklep, szatnia pozostają czynne do godziny zamknięcia oddziału.
Kontakt
ul. Kasprusie 19
34-500 Zakopane
tel. +48 18 20 200 40
atma@mnk.pl
www.mnk.pl/oddzial/muzeum-karola-szymanowskiego
Obok willi „Czerwony Dwór” przy ul. Kasprusie, można na ławeczce posłuchać utworów wielkiego kompozytora Karola Szymanowskiego.
Urodził się 3 października 1882 r. w Tymoszówce na Ukrainie, zmarł 29 marca 1937 r. w Lozannie, we Francji. Pochowano go w Krakowie na Skałce, w Krypcie Zasłużonych.
Szymanowski był jednym z największych polskich kompozytorów. Jest autorem m.in. opery Król Roger, Pieśni Kurpiowskich, utworu Veni Creator napisanego do słów Stanisława Wyspiańskiego. Był także pianistą, doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektorem Konserwatorium Muzycznego w Warszawie, a także rektorem warszawskiej Wyższej Szkoły Muzycznej. Uważa się, że to właśnie pod jego wpływem w latach trzydziestych XX w. w muzyce polskiej ukształtował się nurt folklorystyczny. Za namową Jerzego Rytarda i Jarosława Iwaszkiewicza Szymanowski skomponował balet Harnasie oparty właśnie na motywach góralskich. Bogata i różnorodna twórczość muzyka obejmuje ponadto liczne pieśni do słów m.in. Kazimierza Tetmajera, Tadeusza Micińskiego, Jana Kasprowicza.
Karol Szymanowski bywał w Zakopanem już przed I wojną światową, ale zamieszkał tu dopiero w roku 1930, niedługo po tym, jak zdiagnozowano u niego zaawansowaną gruźlicę płuc. Jego domem stała się istniejąca do dziś willa Atma. To w Zakopanem zaznajomił się bliżej z muzyką podhalańską, wsłuchując się w góralskie nuty, które wygrywał mu m.in. słynny Bartuś Obrochta. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia Szymanowski wyjechał z Zakopanego jesienią 1935 r. Celem podróży była Francja, gdzie miał poddać się leczeniu klimatycznemu. Była to ostatnia podróż kompozytora. Szymanowski zmarł w Lozannie w marcu 1937 roku. Po śmierci jego ciało zostało zabalsamowane, zdjęto maskę pośmiertną i wykonano odcisk rąk. Jego serce miało spocząć obok serca Chopina w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. Puszka z organem spłonęła jednak wraz z kaplicą sióstr Sacré Coeur podczas powstania warszawskiego.
W 1976 r. w zakopiańskiej willi Atma utworzono muzeum Karola Szymanowskiego, która jest również siedzibą Towarzystwa Muzycznego im. Karola Szymanowskiego. Imię kompozytora nosi filharmonia w Krakowie, a także Akademia Muzyczna w Katowicach. Rada Miasta Zakopane w celu upamiętnienia 80. rocznicy jego śmierci i 135. rocznicy jego urodzin ogłosiła rok 2017 Rokiem Karola Szymanowskiego w Zakopanem.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
1. Karol Szymanowski (arr. Agnieszka Kreiner) Mazurek op. 50 nr 1 Wykonanie: Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
2. Karol Szymanowski (arr. Agnieszka Kreiner) Pieśń miłosna (Epilog) z baletu Harnasie .Jerzy Mieczysław Rytard Wykonanie: Jan Karpiel-Bułecka, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 2
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Willa reprezentuje styl zakopiański, dziś mieści się w niej Restauracja Zakopiańska.
Obiekt, wybudowany w roku 1900 według projektu Stanisława Witkiewicza, związany jest z postacią pisarza światowego formatu – Josepha Conrada Korzeniowskiego.
Zdjęcie: Willa Konstantynówka
Dom pod Jedlami w Zakopanem, wybudowany w 1897 roku, a zaprojektowany przez Stanisława Witkiewicza. Jest powszechnie uznawany za najlepszą realizację tzw. stylu zakopiańskiego. W kulturze polskiej Dom pod Jedlami spełnia wszelako nie tylko rolę dzieła sztuki, ale także miejsca, w którym skupiało się życie intelektualne, promieniujące stąd na cały region, a nawet na cały kraj.
Nazwa Pod Jedlami pochodzi od jodeł rosnących kiedyś w ogrodzie.
Zdjęcie: https://www.dompodjedlami.pl/ / Marcin Klag
Przy okazji wędrówki do Kuźnic - ul. Przewodników Tatrzańskich 6, odnajdziemy kolejną muzyczną ławeczkę Mieczysława Karłowicza.
Urodził się 11 grudnia 1876 r. w Wiszniewie na Litwie, zmarł 8 lutego 1909 r. w Tatrach. Pochowano go na warszawskich Powązkach.
Był synem językoznawcy i etnografa Jana Karłowicza oraz dyplomowanej śpiewaczki, Ireny z Sulistrowskich. Uznawany jest za jednego z największych polskich kompozytorów-symfoników, wybitnego taternika i narciarza. Wspólnie z Mariuszem Zaruskim był inicjatorem utworzenia Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego.
Mieczysław Karłowicz po raz pierwszy przyjechał do Zakopanego i w Tatry jako trzynastolatek. Do roku 1894 zdobył m.in. Bystrą, Kominiarski Wierch, Świnicę, Rysy, Kościelec, a z przewodnikiem Jędrzejem Walą trawersował Gerlach. Latem 1892 r. jako skrzypek zagrał dwa koncerty w sali dawnego zakopiańskiego Dworu Tatrzańskiego. Lata 1902–1909 były dla niego okresem intensywnego, często samotnego poznawania Tatr. Towarzyszem jego wycieczek bywał m.in. słynny przewodnik Klimek Bachleda. To z nim wszedł na Jastrzębią Turnię, Mały Kołowy Szczyt, Durny Szczyt, Pośrednią Grań. Większość swych wycieczek Karłowicz odbywał jednak bez przewodnika, dokonując pierwszych wejść, np. na Wielką Kołową Turnię. W 1908 r. razem z Mariuszem Zaruskim wyznakowali szlaki na Czarny Mięguszowiecki Szczyt i na Niżnie Rysy. Symbolem, którego używał Karłowicz, była góralska swastyka.
W Zakopanem, gdzie na stałe osiadł w roku 1907, powstało lub powstawało wiele jego dzieł symfonicznych. Za inspirowane Tatrami uważa się Koncert skrzypcowy i Odwieczne pieśni. Karłowicz zapisał się w historii także jako doskonały fotograf Tatr. Zarówno wykonane przez niego zdjęcia, jak i związane z nim przedmioty (np. aparat, którym zrobił ostatnie przed śmiercią fotografie Tatr) są często prezentowane na wystawach przygotowywanych przez Muzeum Tatrzańskie.
Mieczysław Karłowicz zginął 8 lutego 1909 r. w lawinie śnieżnej, która zeszła ze wschodnich zboczy Małego Kościelca. Odbywał wówczas samotną wycieczkę narciarską. W miejscu, gdzie odnaleziono jego ciało, postawiono w 1909 r. pamiątkowy obelisk z napisem Non omnis moriar, który stoi tam do dziś, a w rocznicę śmierci kompozytora składane są pod pomnikiem kwiaty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
1.Mieczysław Karłowicz (arr. Agnieszka Kreiner) Idzie na pola Op. 3 nr 3 Tekst: Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Wykonawcy: Joanna Bogdańska-mezzosopran, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr. Agnieszka Kreiner
2.Mieczysław Karłowicz(arr. Agnieszka Kreiner) W blasku księżyca (1897) Wykonawcy: Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
3.Mieczysław Karłowicz(arr. Agnieszka Kreiner) Na Anioł Pański (1902) tekst: Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Wykonawcy: Franciszek Bachleda-Księdzularz – recytacja, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala