Pobierz aplikację
Multimedialne ławeczki w Zakopanem to atrakcja, która nie tylko zdobi miasto, ale także przypomina jego bogatą historię i znane postacie z nim związane. Rzeźbione kamienne granitowe ławeczki poświęcone są pisarzom:
- Janowi Kasprowiczowi,
- Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi,
- Kornelowi Makuszyńskiemu,
- Janowi Sztaudyngerowi,
a także kompozytorom:
- Mieczysławowi Karłowiczowi,
- Karolowi Szymanowskiemu,
- Wacławowi Geigerowi
oraz znanemu muzykantowi i przewodnikowi tatrzańskiemu Bartusiowi Obrochcie, a także muzyce góralskiej Parafialnego Regionalnego Zespołu „Giewont”.
Ławeczki wykonano na zlecenie Urzędu Miasta na podstawie projektów artysty rzeźbiarza Marka Szali, znanego chociażby jako autora i wykonawcę ołtarza papieskiego pod Wielką Krokwią w 1997r. Ich realizacja w 75% sfinansowana została ze środków unijnych w ramach programu „Popularyzacja zakopiańskiego dziedzictwa kulturowego”, obejmującego m.in. warsztaty sztuki i rękodzieła w willi „Czerwony Dwór” oraz wydawnictwa z okazji jubileuszowego 50. Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich*.
Wszystkie ławeczki są multimedialne. Rzeźbienia na ich oparciu nawiązują do prezentowanych tematów i postaci, a po naciśnięciu przycisku można wysłuchać utworów literackich i muzycznych. Tekstom czytanym towarzyszy muzyka skomponowana przez Jerzego Chruścińskiego z Teatru Witkacego.
Z kolei kod QR odsyła do strony, na której można zapoznać się z ciekawymi biografiami opracowanymi przez dr Agnieszkę Jurczyńską-Kłosok.
Ławeczki podpisane są także pismem Braille’a.
Warto wędrować po Zakopanem muzyczno-literackim szlakiem wytyczonym przez multimedialne ławeczki.
Pierwsza z nich stanęła tuż przy Urzędzie Miasta Zakopane przy ul. Kościuszki i jest poświęcona Bartusiowi Obrochcie. Prezentuje unikatowe nagrania wykonane przez Juliusza Zborowskiego i zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu, które zostały udostępnione przez Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem. Na pobliskiej Górnej Równi Krupowej dostrzeżemy ławeczkę z tradycyjną góralską muzyką we współczesnym wykonaniu zespołu Giewont. W Parku Miejskim odnajdziemy z kolei ławeczkę poświęconą Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi z nagraniami zespołu Palfy Gróf oraz kompozycjami samego Witkacego. Zapis nutowy udostępniła Biblioteka Kórnicka, a wykonania podjęła się nauczycielka zakopiańskiej Szkoły Muzycznej Sabina Zwijacz Kozica. Wędrując ulicą Piłsudskiego w stronę Wielkiej Krokwi znajdziemy ławeczkę Kornela Makuszyńskiego, gdzie wysłuchamy fragmentów „Koziołka Matołka” oraz dwóch felietonów czytanych przez aktora Teatru im. St. I. Witkiewicza Andrzeja Bieniasa. Natomiast już przy końcu tej ulicy, obok pięknej drewnianej willi „Koszysta”, natkniemy się na ławeczkę z znanymi i lubianymi fraszkami Jana Sztaudyngera. Następnie kroki warto skierować do willi „Czerwony Dwór” przy ul. Kasprusie, by siedząc na ławeczce posłuchać utworów wielkiego kompozytora Karola Szymanowskiego. Przy okazji wędrówki do Kuźnic odnajdziemy kolejną muzyczną ławeczkę Mieczysława Karłowicza. Natomiast na Skwerze Rotmistrza Pileckiego, tuż przy Placu Niepodległości, dzięki ławeczce na stałe zagościła muzyka Wacława Geigera. Nagrań wybranych dzieł tych trzech wybitnych kompozytorów użyczyła Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna pod dyrekcją Agnieszki Kreiner. Na koniec miłośnicy twórczości Jana Kasprowicza powinni jeszcze odwiedzić Skwer Franciszka Pawlicy na Ustupie, by usłyszeć „Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach” i kilka innych pięknych utworów tego niezwykłego poety.
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Multimedialna ławeczka Jana Kasprowicza w Zakopanem znajduje się na Skwerze gen. Pawlicy i jest częścią szlaku literatów. Ta granitowa, rzeźbiona ławeczka projektu Marka Szali upamiętnia wybitnego poetę (1860–1926), który ostatnie lata życia spędził na pobliskiej Harendzie.
Ławeczka Jana Kasprowicza jest częścią trasy Spacer po Zakopanem szlakiem literatów i muzyków cz. 1.
*Spacerownik w wersji papierowej można pobrać w punktach informacji turystycznej Miasta Zakopane, a wersji elektronicznej (PDF) na stronie www.zakopane.pl.
Już przy końcu ulicy, naprzeciwko Domu Jana Sztaudyngera "Koszysta" (ul. Piłsudskiego 69), natkniemy się na ławeczkę z znanymi i lubianymi fraszkami Jana Sztaudyngera, mieszkańca tego domu.
Poeta, fraszkopisarz, uznawany za odnowiciela współczesnej fraszki polskiej. Autor około pięciu tysięcy opublikowanych fraszek, które od pierwszego tomiku „Piórka” (1954) były rozchwytywane przez czytelników. Zarówno fraszki polityczne, jak i erotyczne oburzały i gorszyły administratorów kultury okresu stalinowskiego.
W tym czasie Sztaudynger przez siedem lat (1947-1953) nie wydał żadnej książki. Fraszki przesłoniły inne dziedziny pisarstwa Sztaudyngera; debiutował w 1925 roku tomem wierszy ”Dom mój” , wydał kilkanaście zbiorów liryki, również dla dzieci.
Tłumaczył klasyków literatury niemieckiej, był autorem wspomnień, książki o teatrze marionetek, oraz blisko setki artykułów o teatrach lalek w Polsce i Europie.
Sztaudynger chciał uszlachetnić pojęcie fraszki i przywrócić jej znaczenie poetyckie. Nazywał swe fraszki piórkami, kroplami lirycznymi.„Do dziś pozostaje jednym z klasyków współczesnej fraszki polskiej, co oznacza, że stworzył jej trwały i doskonały wzorzec”.*
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Wędrując ulicą Piłsudskiego w stronę Wielkiej Krokwi (skrzyżowanie ul. Piłsudskiego i Tetmajera - obok Muzeum Kornela Makuszyńskiego) znajdziemy ławeczkę Kornela Makuszyńskiego, gdzie wysłuchamy fragmentów „Koziołka Matołka” oraz dwóch felietonów czytanych przez aktora Teatru im. St. I. Witkiewicza Andrzeja Bieniasa. Autorem projektu jest artysta rzeźbiarz Marek Szala.
Kornel Makuszyński urodził się 8 stycznia 1884 r. w Stryju, zmarł 31 lipca 1953 r. w Zakopanem. Pochowano go na zakopiańskim Pęksowym Brzyzku.
Był powieściopisarzem, felietonistą, krytykiem teatralnym, poetą, autorem licznych książek dla dzieci i młodzieży. Jest autorem takich utworów jak m.in.: O dwóch takich, co ukradli księżyc (1928), Przyjaciel wesołego diabła (1930), Panna z mokrą głową (1932), Złamany miecz (1936), Awantura o Basię (1937), Szatan z siódmej klasy (1937), Szaleństwa panny Ewy (1940). Stworzył literacką postać Koziołka Matołka i Małpki Fiki-Miki.
Na Skwerze Rotmistrza Pileckiego, tuż przy Placu Niepodległości, można posłuchać muzyki Wacława Geigera. Nagrań wybranych dzieł wybitnego kompozytora użyczyła Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna pod dyrekcją Agnieszki Kreiner.
Urodził się 25 czerwca 1907 r. w Krakowie, zmarł 30 kwietnia 1988 r. w Zakopanem. Pochowano go na zakopiańskim starym cmentarzu przy ul. Kościeliskiej. Był dyrygentem, pianistą, kompozytorem, akompaniatorem i śpiewakiem. Wiele jego kompozycji weszło do repertuaru Tatrzańskiej Orkiestry Klimatycznej.
W Parku Miejskim odnajdziemy z kolei ławeczkę poświęconą Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi z nagraniami zespołu Palfy Gróf oraz kompozycjami samego Witkacego. Zapis nutowy udostępniła Biblioteka Kórnicka, a wykonania podjęła się nauczycielka zakopiańskiej Szkoły Muzycznej Sabina Zwijacz Kozica.
Stanisław Ignacy Witkiewicz zwany Witkacym urodził się 24 lutego 1885 r. w Warszawie, zmarł śmiercią samobójczą 18 września 1939 r. w Jeziorach na Ukrainie. Jego symboliczny grób znajduje się na starym cmentarzu przy ul. Kościeliskiej w Zakopanem. Od 1890 r. mieszkał w Zakopanem.
Witkacy był synem malarza, krytyka sztuki, twórcy stylu zakopiańskiego – Stanisława Witkiewicza. Zdobył uznanie jako malarz, teoretyk sztuki, dramaturg, powieściopisarz, filozof. Jest autorem m.in.: Pragmatystów, Tumora Mózgowicza, W małym dworku, Kurki Wodnej, Wariata i zakonnicy, Pożegnania jesieni, Szewców.
Warto wspomnieć, że Witkacy w młodych latach uprawiał w Tatrach turystykę, narciarstwo, a w towarzystwie góralskich przewodników nawet taternictwo, zdobywając m.in. Durny Szczyt. W twórczości artysty odnaleźć można jednak zaledwie drobne nawiązania do Podhala lub Tatr. Na uwagę zasługują dość licznie zachowane portrety jego autorstwa, zdjęcia zakopiańskie i tatrzańskie, z których wiele ma dziś wartość dokumentacyjną, a portrety także walory artystyczne.
W Zakopanem od 1985 r. działa Teatr im. S.I. Witkiewicza. W Muzeum Tatrzańskim organizowane są liczne wystawy poświęcone artyście, a rok 2015 został ogłoszony Rokiem Witkiewiczów w Województwie Małopolskim.
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Utwór „Tysiąc Kochanek” do słów Stanisława Ignacego Witkiewicza w wykonaniu zespołu Palfy Gróf
Utwory: Baliwiernia op.13 i Sonata fantastyczna Stanisława Ignacego Witkiewicza w wykonaniu Sabiny Zwijacz – Kozicy. Zapisy nutowe skomponowane przez St. I. Witkiewicza udostępnione ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk
Nagranie: Natalia Sosna
Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ul. Chramcówki 15, Zakopane www.witkacy.pl
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Obok willi „Czerwony Dwór” przy ul. Kasprusie, można na ławeczce posłuchać utworów wielkiego kompozytora Karola Szymanowskiego.
Urodził się 3 października 1882 r. w Tymoszówce na Ukrainie, zmarł 29 marca 1937 r. w Lozannie, we Francji. Pochowano go w Krakowie na Skałce, w Krypcie Zasłużonych.
Szymanowski był jednym z największych polskich kompozytorów. Jest autorem m.in. opery Król Roger, Pieśni Kurpiowskich, utworu Veni Creator napisanego do słów Stanisława Wyspiańskiego. Był także pianistą, doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektorem Konserwatorium Muzycznego w Warszawie, a także rektorem warszawskiej Wyższej Szkoły Muzycznej. Uważa się, że to właśnie pod jego wpływem w latach trzydziestych XX w. w muzyce polskiej ukształtował się nurt folklorystyczny. Za namową Jerzego Rytarda i Jarosława Iwaszkiewicza Szymanowski skomponował balet Harnasie oparty właśnie na motywach góralskich. Bogata i różnorodna twórczość muzyka obejmuje ponadto liczne pieśni do słów m.in. Kazimierza Tetmajera, Tadeusza Micińskiego, Jana Kasprowicza.
Karol Szymanowski bywał w Zakopanem już przed I wojną światową, ale zamieszkał tu dopiero w roku 1930, niedługo po tym, jak zdiagnozowano u niego zaawansowaną gruźlicę płuc. Jego domem stała się istniejąca do dziś willa Atma. To w Zakopanem zaznajomił się bliżej z muzyką podhalańską, wsłuchując się w góralskie nuty, które wygrywał mu m.in. słynny Bartuś Obrochta. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia Szymanowski wyjechał z Zakopanego jesienią 1935 r. Celem podróży była Francja, gdzie miał poddać się leczeniu klimatycznemu. Była to ostatnia podróż kompozytora. Szymanowski zmarł w Lozannie w marcu 1937 roku. Po śmierci jego ciało zostało zabalsamowane, zdjęto maskę pośmiertną i wykonano odcisk rąk. Jego serce miało spocząć obok serca Chopina w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. Puszka z organem spłonęła jednak wraz z kaplicą sióstr Sacré Coeur podczas powstania warszawskiego.
W 1976 r. w zakopiańskiej willi Atma utworzono muzeum Karola Szymanowskiego, która jest również siedzibą Towarzystwa Muzycznego im. Karola Szymanowskiego. Imię kompozytora nosi filharmonia w Krakowie, a także Akademia Muzyczna w Katowicach. Rada Miasta Zakopane w celu upamiętnienia 80. rocznicy jego śmierci i 135. rocznicy jego urodzin ogłosiła rok 2017 Rokiem Karola Szymanowskiego w Zakopanem.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
1. Karol Szymanowski (arr. Agnieszka Kreiner) Mazurek op. 50 nr 1 Wykonanie: Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
2. Karol Szymanowski (arr. Agnieszka Kreiner) Pieśń miłosna (Epilog) z baletu Harnasie .Jerzy Mieczysław Rytard Wykonanie: Jan Karpiel-Bułecka, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Przy okazji wędrówki do Kuźnic - ul. Przewodników Tatrzańskich 6, odnajdziemy kolejną muzyczną ławeczkę Mieczysława Karłowicza.
Urodził się 11 grudnia 1876 r. w Wiszniewie na Litwie, zmarł 8 lutego 1909 r. w Tatrach. Pochowano go na warszawskich Powązkach.
Był synem językoznawcy i etnografa Jana Karłowicza oraz dyplomowanej śpiewaczki, Ireny z Sulistrowskich. Uznawany jest za jednego z największych polskich kompozytorów-symfoników, wybitnego taternika i narciarza. Wspólnie z Mariuszem Zaruskim był inicjatorem utworzenia Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego.
Mieczysław Karłowicz po raz pierwszy przyjechał do Zakopanego i w Tatry jako trzynastolatek. Do roku 1894 zdobył m.in. Bystrą, Kominiarski Wierch, Świnicę, Rysy, Kościelec, a z przewodnikiem Jędrzejem Walą trawersował Gerlach. Latem 1892 r. jako skrzypek zagrał dwa koncerty w sali dawnego zakopiańskiego Dworu Tatrzańskiego. Lata 1902–1909 były dla niego okresem intensywnego, często samotnego poznawania Tatr. Towarzyszem jego wycieczek bywał m.in. słynny przewodnik Klimek Bachleda. To z nim wszedł na Jastrzębią Turnię, Mały Kołowy Szczyt, Durny Szczyt, Pośrednią Grań. Większość swych wycieczek Karłowicz odbywał jednak bez przewodnika, dokonując pierwszych wejść, np. na Wielką Kołową Turnię. W 1908 r. razem z Mariuszem Zaruskim wyznakowali szlaki na Czarny Mięguszowiecki Szczyt i na Niżnie Rysy. Symbolem, którego używał Karłowicz, była góralska swastyka.
W Zakopanem, gdzie na stałe osiadł w roku 1907, powstało lub powstawało wiele jego dzieł symfonicznych. Za inspirowane Tatrami uważa się Koncert skrzypcowy i Odwieczne pieśni. Karłowicz zapisał się w historii także jako doskonały fotograf Tatr. Zarówno wykonane przez niego zdjęcia, jak i związane z nim przedmioty (np. aparat, którym zrobił ostatnie przed śmiercią fotografie Tatr) są często prezentowane na wystawach przygotowywanych przez Muzeum Tatrzańskie.
Mieczysław Karłowicz zginął 8 lutego 1909 r. w lawinie śnieżnej, która zeszła ze wschodnich zboczy Małego Kościelca. Odbywał wówczas samotną wycieczkę narciarską. W miejscu, gdzie odnaleziono jego ciało, postawiono w 1909 r. pamiątkowy obelisk z napisem Non omnis moriar, który stoi tam do dziś, a w rocznicę śmierci kompozytora składane są pod pomnikiem kwiaty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
1.Mieczysław Karłowicz (arr. Agnieszka Kreiner) Idzie na pola Op. 3 nr 3 Tekst: Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Wykonawcy: Joanna Bogdańska-mezzosopran, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr. Agnieszka Kreiner
2.Mieczysław Karłowicz(arr. Agnieszka Kreiner) W blasku księżyca (1897) Wykonawcy: Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
3.Mieczysław Karłowicz(arr. Agnieszka Kreiner) Na Anioł Pański (1902) tekst: Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Wykonawcy: Franciszek Bachleda-Księdzularz – recytacja, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Górnej Równi Krupowej, obok Urzędu Miasta Zakopane, dostrzeżemy ławeczkę z tradycyjną góralską muzyką we współczesnym wykonaniu zespołu Giewont.
Parafialny Regionalny Zespół „Giewont” założony został w 1981 roku przez ówczesnego proboszcza olczańskiej parafii p.w. Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik – księdza Jana Kowalika. Był pierwszym na Podhalu w czasach komunizmu regionalnym zespołem „parafialnym”. Swoim śpiewem i muzyką ubogacał liturgie Mszy Św. oraz wspierał budowę kościoła na Olczy. W swoim repertuarze miał opracowane kilka programów artystycznych, z którymi występował na licznych wyjazdach krajowych oraz zagranicznych. Ważnym wydarzeniem w historii zespołu był występ w Watykanie dla papieża Jana Pawła II .
Zespół ma na swoim koncie występy krajowe i zagraniczne, a także kilka wydanych płyt o tematyce regionalnej oraz bożonarodzeniowej. W latach 2000, 2015, 2016 oraz 2018 zespół był gospodarzem MFFZG w Zakopanem. Jest laureatem licznych konkursów i przeglądów oraz zdobytych nagród za taniec i śpiew góralski. W 2016 roku zespół wytańczył brązową juhaską ciupagę na Góralskim Karnawale w Bukowinie Tatrzańskiej, a w 2017 roku zdobył srebrną ciupagę w kategorii zespołów autentycznych na 49. MFFZG w Zakopanem. Obok „Giewontu”, funkcjonuje „Mały Giewont”, w którym tańczy i śpiewa około 50 dzieci.
Od 2014 r. zespół współpracuje z Urzędem Miasta Zakopane, reprezentując swoje miasto na arenie krajowej, jak i międzynarodowej.
Głównym zadaniem zespołu jest krzewienie tradycji i kultury Skalnego Podhala.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 1
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Teatr imienia Stanisława Ignacego Witkiewicza w Zakopanem powstał 24 lutego 1985 roku, dokładnie w setną rocznicę jego urodzin. To „Teatr – schronisko” dla wszystkich ludzi odczuwających wciąż żywą potrzebę obcowania ze sztuką. To, co wyróżnia Teatr Witkacego, a dla jego twórców
jest najważniejsze - to bliski kontakt, spotkanie aktora z widzem – publiczność traktowana jest jak mile oczekiwani i serdecznie witani Goście, a każde przedstawienie to próba nawiązania rozmowy - dialogu z widzami. Wybór Patrona nie był przypadkowy - człowiek związany z Zakopanem, pojmujący teatr jako sztukę szczególną. To właśnie teoria Czystej Formy Witkacego, choć pojmowana niestereotypowo, miała duży wpływ na tworzone przedstawienia i atmosferę teatru, w którym
prezentowane są rozmaite recitale, koncerty i działa Galeria Teatru. To Teatr zawodowy, profesjonalny i artystyczny.
Teatr powstały nie mocą ustawy powołującej instytucję a entuzjazmem młodych ludzi i pragnieniem stworzenia własnego teatru. Traktowany jest jako teatr o oryginalnej specyfice, charakteryzujący się odrębnym stylem inscenizacji i „klimatem miejsca: przedstawienia mają swoistą poetykę.
Teatr powstał w miejscu bogatym w tradycję kulturalną, z której nieustannie czerpie w swym repertuarze. Poza spektaklami o uniwersalnej tematyce na dwóch scenach- Dużej -Scenie Witkacego i Małej- Scenie Atanazego Bazakbala prezentowane są rozmaite recitale, koncerty, działa również Galeria Teatru. Teatr gra także małe spektakle w zaprzyjaźnionych instytucjach- oddziałach Muzeum Tatrzańskiego, Muzeum Jana Kasprowicza na Harendzie czy w Willi Carlton i Cafe Tygodnik Podhalański.
Teatr cieszy się nieustającym zainteresowaniem publiczności - nie tylko z Polski, ale i zza granicy przybywają widzowie, których przyciąga magia zakopiańskiego Teatru. Życie tej sceny poddane jest własnemu rytmowi wyznaczonemu przez daty rozpoczęcia letniego i zimowego sezonu, wyjazdy krajowe czy zagraniczne, huczne premiery. Teatr Witkacego brał udział w wielu prestiżowych festiwalach i przeglądach teatralnych, które przyniosły mu liczne nagrody i wyróżnienia.
Życzymy cudownych snów na jawie z Zakopiańskim Teatrem im. Stanisława Ignacego Witkiewicza.
Zapraszamy serdecznie!
Kontakt
Teatr im. St. I. Witkiewicza
Dyrektor Naczelny i Artystyczny Andrzej St. Dziuk
ul. Chramcówki 15
34-500 Zakopane
tel. +48 18 20 00 660
Kasa Teatru INFO tel. +48 600 001 514
czynna wtorek – sobota 10.00 – 14.00 i na godzinę przed spektaklem w
miejscu jego prezentacji
sekretariat@witkacy.pl
Więcej informacji na www.witkacy.pl
Zakopane w początkach XX w. było bardzo modnym miejscem, przyciągającym - oprócz turystów kuracjuszy - działaczy politycznych i społecznych, malarzy, poetów, naukowców i lekarzy. Jan Kasprowicz bywał w Zakopanem wielokrotnie, a kiedy w 1923 r. kupił willę na Harendzie osiadł tutaj na stałe ze swoją żoną Marią z domu Bunin. Willę często odwiedzały córki Kasprowicza z jego wcześniejszego małżeństwa z Jadwigą Gąsowską - Janina i Anna.
Jan Kasprowicz znany jest przede wszystkim jako poeta - przedstawiciel Młodej Polski, autor takich wierszy jak "Krzak dzikiej róży" czy "Księga ubogich"; tłumacz znanych dzieł literatury europejskiej, autor dramatów i recenzji teatralnych. Był nie tylko znanym literatem i szanowanym profesorem Uniwersytetu Lwowskiego, ale i wesołym towarzyszem wieczorów w zakopiańskich kawiarniach, gdzie bywał często ze swoimi przyjaciółmi - Stefanem Żeromskim i Leopoldem Staffem, Witkacym i wieloma innymi.
Willa Kasprowicza na Harendzie - od 1950 r. jego muzeum - znajduje się w połowie drogi między Zakopanem a Poroninem. Wejście do niej prowadzi przez werandę latem ozdabianą ulubionymi przez Kasprowicza nasturcjami, z której roztacza się wspaniały widok na góry. W 1920 r. dom wybudował Jan Fudala Kluś z przeznaczeniem pod pensjonat.
Niedługo potem sprzedał go angielskiej malarce Winifrid Cooper, a od niej dom odkupił Kasprowicz. Założenie willi opiera się na wzorach typowej chałupy góralskiej z sienią na osi wejścia (tu: jadalnia), "izbą czarną" po lewej (salonik) i "izbą białą" (sypialnia) po prawej stronie. Oprócz tych pomieszczeń dom mieści jeszcze gabinet, bibliotekę, kuchnie i użytkowe poddasze. W willi na Harendzie zwiedzać można jadalnię, salonik i sypialnię i galerię obrazów malarza Władysława Jarockiego, zięcia Kasprowicza.
Eksponowane w nich są pamiątki po poecie i jego rodzinie: meble, obrazy, książki, fotografie. Wnętrza mieszkalne pozostawiono w takim stanie jak przekazała je zmarła w 1968 r. Maria Kasprowiczowa. W salonie przyciągają uwagę portrety malowane pastelami przez Stanisława Ignacego Witkiewicza. Jeden przedstawia Kasprowicza tuz przed śmiercią, a drugi jego żonę w 1937 r. Są tutaj także dwa rzeźbiarskie przedstawienia poety: maska pośmiertna zdjęta w dniu śmierci przez góralskiego artystę Stanisława Gąsienicę Sobczaka - Jochyma oraz głowa wykonana jeszcze w XIX w. przez Antoniego Popiela.
Wyposażenie jadalni stanowią meble zaprojektowane przez Władysława Jarockiego, a wykonane we Lwowie. Na ścianach można zobaczyć góralskie malowanki na szkle, zbierane przezJana Kasprowicza, oraz portrety jego żony. Muzeum na Harendzie prowadzone jest od lat przez Stowarzyszenie Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza.
Obok willi, wśród drzew stoi granitowe mauzoleum wzniesione z inicjatywy Marii Kasprowiczowej. Poeta był pochowany początkowo na Starym Cmentarzu, a kiedy ukończono w 1933 r. budowę mauzoleum wg projektu Karola Stryjeńskiego przeniesiono tutaj jego prochy. W górnej części, w kaplicy spoczywa Maria Kasprowiczowa.
Niedaleko muzeum znajduje się drewniany kościółek powiązany swymi dziejami z mieszkańcami willi na Harendzie. Maria Kasprowiczowa przekazała parcelę pod kościół. Dzięki staraniom ziecia Jana KAsprowicza prof. Władysława Jarockiego i miejscowego proboszcza Jana Tobolaka nieużywany i niszczejący kościół z Zakrzowa koło Kalwarii Zebrzydowskiej przeniesiono do Zakopanego i poświęcono w 1950r.
Polichromia na stropie przedstawiająca scenę Koronacji Najświętszej Maryi Panny a w nawie św. Annę Samotrzeć (Maria z Dzieciątkiem)została odnowiona i zrekonstruowana przez Władysława Jarockiego.
Bilety Muzeum, mauzoleum i Galeria - oprowadzanie wliczone w cenę biletu
bilet normalny- 20 zł
bilet ulgowy- 15 zł,
Godziny otwarcia
Muzeum Jana Kasprowicza
wtorek - sobota od 9.15 - do 15.15
Galeria Malarstwa Władysława Jarockiego
wtorek - sobota od 9.15 - do 15.15
Kontakt
ul. Harenda 12 A
34-500 Zakopane
tel. + 48 18 20 684 26, tel. kom. 517 159 658
e-mail: sptjk@interia.pl
Źródło: www.harenda.com.pl
Multimedialna ławeczka Jana Kasprowicza w Zakopanem znajduje się na Skwerze gen. Pawlicy i jest częścią szlaku literatów. Ta granitowa, rzeźbiona ławeczka projektu Marka Szali upamiętnia wybitnego poetę (1860–1926), który ostatnie lata życia spędził na pobliskiej Harendzie.
Ławeczka Jana Kasprowicza jest częścią trasy Spacer po Zakopanem szlakiem literatów i muzyków cz. 1.
*Spacerownik w wersji papierowej można pobrać w punktach informacji turystycznej Miasta Zakopane, a wersji elektronicznej (PDF) na stronie www.zakopane.pl.
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 3
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Górnej Równi Krupowej, obok Urzędu Miasta Zakopane, dostrzeżemy ławeczkę z tradycyjną góralską muzyką we współczesnym wykonaniu zespołu Giewont.
Parafialny Regionalny Zespół „Giewont” założony został w 1981 roku przez ówczesnego proboszcza olczańskiej parafii p.w. Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik – księdza Jana Kowalika. Był pierwszym na Podhalu w czasach komunizmu regionalnym zespołem „parafialnym”. Swoim śpiewem i muzyką ubogacał liturgie Mszy Św. oraz wspierał budowę kościoła na Olczy. W swoim repertuarze miał opracowane kilka programów artystycznych, z którymi występował na licznych wyjazdach krajowych oraz zagranicznych. Ważnym wydarzeniem w historii zespołu był występ w Watykanie dla papieża Jana Pawła II .
Zespół ma na swoim koncie występy krajowe i zagraniczne, a także kilka wydanych płyt o tematyce regionalnej oraz bożonarodzeniowej. W latach 2000, 2015, 2016 oraz 2018 zespół był gospodarzem MFFZG w Zakopanem. Jest laureatem licznych konkursów i przeglądów oraz zdobytych nagród za taniec i śpiew góralski. W 2016 roku zespół wytańczył brązową juhaską ciupagę na Góralskim Karnawale w Bukowinie Tatrzańskiej, a w 2017 roku zdobył srebrną ciupagę w kategorii zespołów autentycznych na 49. MFFZG w Zakopanem. Obok „Giewontu”, funkcjonuje „Mały Giewont”, w którym tańczy i śpiewa około 50 dzieci.
Od 2014 r. zespół współpracuje z Urzędem Miasta Zakopane, reprezentując swoje miasto na arenie krajowej, jak i międzynarodowej.
Głównym zadaniem zespołu jest krzewienie tradycji i kultury Skalnego Podhala.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Już przy końcu ulicy, naprzeciwko Domu Jana Sztaudyngera "Koszysta" (ul. Piłsudskiego 69), natkniemy się na ławeczkę z znanymi i lubianymi fraszkami Jana Sztaudyngera, mieszkańca tego domu.
Poeta, fraszkopisarz, uznawany za odnowiciela współczesnej fraszki polskiej. Autor około pięciu tysięcy opublikowanych fraszek, które od pierwszego tomiku „Piórka” (1954) były rozchwytywane przez czytelników. Zarówno fraszki polityczne, jak i erotyczne oburzały i gorszyły administratorów kultury okresu stalinowskiego.
W tym czasie Sztaudynger przez siedem lat (1947-1953) nie wydał żadnej książki. Fraszki przesłoniły inne dziedziny pisarstwa Sztaudyngera; debiutował w 1925 roku tomem wierszy ”Dom mój” , wydał kilkanaście zbiorów liryki, również dla dzieci.
Tłumaczył klasyków literatury niemieckiej, był autorem wspomnień, książki o teatrze marionetek, oraz blisko setki artykułów o teatrach lalek w Polsce i Europie.
Sztaudynger chciał uszlachetnić pojęcie fraszki i przywrócić jej znaczenie poetyckie. Nazywał swe fraszki piórkami, kroplami lirycznymi.„Do dziś pozostaje jednym z klasyków współczesnej fraszki polskiej, co oznacza, że stworzył jej trwały i doskonały wzorzec”.*
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Siedziba Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego mieści się w drewnianym budynku wybudowanym w 1985 roku. To stąd wyrusza większość akcji ratunkowych i poszukiwawczych w Tatry. W budynku od czasu do czasu organizowane są dni otwarte, podczas których można zwiedzić siedzibę TOPRu, dowiedzieć się jak przygotować się do wyprawy w góry, jak bezpiecznie chodzić po Tatrach oraz zobaczyć jak wygląda i na czym polega ratownictwo wysokogórskie.
Zdjęcie: wikipedia.pl
Willi Halama, obecnie Domu Pracy Twórczej Stowarzyszenia Autorów ZAiKS
im. Wawrzyńca Żuławskiego.
Obiekt wybudowano w 1935 roku, a jego właścicielkami byli Loda i Zizi Halama (aktorki i tancerki) oraz mąż tej ostatniej – Ludwik Parnell. Do ZAiKS-u obiekt należy od 1950 roku. Miejsce to związane jest z osobą poety Juliana Tuwima.
Z historią tego obiektu, w którym od 1952 r. mieści się Dom Pracy Twórczej im. Stefana Żeromskiego, nieodłącznie wiąże się osoba Wisławy Szymborskiej.
Z Zakopanem, które odwiedzała niemal co roku, i w którym niemal trzydzieści lat spędził jej ojciec, wiąże się historia przyznania Wisławie Szymborskiej literackiej Nagrody Nobla. 3 października 1996 r. podczas pobytu w zakopiańskim Domu Pracy Twórczej Astoria poetka dowiedziała się, że została noblistką. Informacja ta była dla niej olbrzymim zaskoczeniem, co zostało uwiecznione na tablicy, która zawisła 27 stycznia 2014 r. na ogrodzeniu pensjonatu.
fot. T. Gotfryd
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 4
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Górnej Równi Krupowej, obok Urzędu Miasta Zakopane, dostrzeżemy ławeczkę z tradycyjną góralską muzyką we współczesnym wykonaniu zespołu Giewont.
Parafialny Regionalny Zespół „Giewont” założony został w 1981 roku przez ówczesnego proboszcza olczańskiej parafii p.w. Matki Bożej Objawiającej Cudowny Medalik – księdza Jana Kowalika. Był pierwszym na Podhalu w czasach komunizmu regionalnym zespołem „parafialnym”. Swoim śpiewem i muzyką ubogacał liturgie Mszy Św. oraz wspierał budowę kościoła na Olczy. W swoim repertuarze miał opracowane kilka programów artystycznych, z którymi występował na licznych wyjazdach krajowych oraz zagranicznych. Ważnym wydarzeniem w historii zespołu był występ w Watykanie dla papieża Jana Pawła II .
Zespół ma na swoim koncie występy krajowe i zagraniczne, a także kilka wydanych płyt o tematyce regionalnej oraz bożonarodzeniowej. W latach 2000, 2015, 2016 oraz 2018 zespół był gospodarzem MFFZG w Zakopanem. Jest laureatem licznych konkursów i przeglądów oraz zdobytych nagród za taniec i śpiew góralski. W 2016 roku zespół wytańczył brązową juhaską ciupagę na Góralskim Karnawale w Bukowinie Tatrzańskiej, a w 2017 roku zdobył srebrną ciupagę w kategorii zespołów autentycznych na 49. MFFZG w Zakopanem. Obok „Giewontu”, funkcjonuje „Mały Giewont”, w którym tańczy i śpiewa około 50 dzieci.
Od 2014 r. zespół współpracuje z Urzędem Miasta Zakopane, reprezentując swoje miasto na arenie krajowej, jak i międzynarodowej.
Głównym zadaniem zespołu jest krzewienie tradycji i kultury Skalnego Podhala.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Rezydencja Sienkiewiczówka, miejsce związane z postacią pisarza Henryka Sienkiewicza.
Wędrując ulicą Piłsudskiego w stronę Wielkiej Krokwi (skrzyżowanie ul. Piłsudskiego i Tetmajera - obok Muzeum Kornela Makuszyńskiego) znajdziemy ławeczkę Kornela Makuszyńskiego, gdzie wysłuchamy fragmentów „Koziołka Matołka” oraz dwóch felietonów czytanych przez aktora Teatru im. St. I. Witkiewicza Andrzeja Bieniasa. Autorem projektu jest artysta rzeźbiarz Marek Szala.
Kornel Makuszyński urodził się 8 stycznia 1884 r. w Stryju, zmarł 31 lipca 1953 r. w Zakopanem. Pochowano go na zakopiańskim Pęksowym Brzyzku.
Był powieściopisarzem, felietonistą, krytykiem teatralnym, poetą, autorem licznych książek dla dzieci i młodzieży. Jest autorem takich utworów jak m.in.: O dwóch takich, co ukradli księżyc (1928), Przyjaciel wesołego diabła (1930), Panna z mokrą głową (1932), Złamany miecz (1936), Awantura o Basię (1937), Szatan z siódmej klasy (1937), Szaleństwa panny Ewy (1940). Stworzył literacką postać Koziołka Matołka i Małpki Fiki-Miki.
W Parku Miejskim odnajdziemy z kolei ławeczkę poświęconą Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi z nagraniami zespołu Palfy Gróf oraz kompozycjami samego Witkacego. Zapis nutowy udostępniła Biblioteka Kórnicka, a wykonania podjęła się nauczycielka zakopiańskiej Szkoły Muzycznej Sabina Zwijacz Kozica.
Stanisław Ignacy Witkiewicz zwany Witkacym urodził się 24 lutego 1885 r. w Warszawie, zmarł śmiercią samobójczą 18 września 1939 r. w Jeziorach na Ukrainie. Jego symboliczny grób znajduje się na starym cmentarzu przy ul. Kościeliskiej w Zakopanem. Od 1890 r. mieszkał w Zakopanem.
Witkacy był synem malarza, krytyka sztuki, twórcy stylu zakopiańskiego – Stanisława Witkiewicza. Zdobył uznanie jako malarz, teoretyk sztuki, dramaturg, powieściopisarz, filozof. Jest autorem m.in.: Pragmatystów, Tumora Mózgowicza, W małym dworku, Kurki Wodnej, Wariata i zakonnicy, Pożegnania jesieni, Szewców.
Warto wspomnieć, że Witkacy w młodych latach uprawiał w Tatrach turystykę, narciarstwo, a w towarzystwie góralskich przewodników nawet taternictwo, zdobywając m.in. Durny Szczyt. W twórczości artysty odnaleźć można jednak zaledwie drobne nawiązania do Podhala lub Tatr. Na uwagę zasługują dość licznie zachowane portrety jego autorstwa, zdjęcia zakopiańskie i tatrzańskie, z których wiele ma dziś wartość dokumentacyjną, a portrety także walory artystyczne.
W Zakopanem od 1985 r. działa Teatr im. S.I. Witkiewicza. W Muzeum Tatrzańskim organizowane są liczne wystawy poświęcone artyście, a rok 2015 został ogłoszony Rokiem Witkiewiczów w Województwie Małopolskim.
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Utwór „Tysiąc Kochanek” do słów Stanisława Ignacego Witkiewicza w wykonaniu zespołu Palfy Gróf
Utwory: Baliwiernia op.13 i Sonata fantastyczna Stanisława Ignacego Witkiewicza w wykonaniu Sabiny Zwijacz – Kozicy. Zapisy nutowe skomponowane przez St. I. Witkiewicza udostępnione ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk
Nagranie: Natalia Sosna
Teatr im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, ul. Chramcówki 15, Zakopane www.witkacy.pl
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Na Skwerze Rotmistrza Pileckiego, tuż przy Placu Niepodległości, można posłuchać muzyki Wacława Geigera. Nagrań wybranych dzieł wybitnego kompozytora użyczyła Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna pod dyrekcją Agnieszki Kreiner.
Urodził się 25 czerwca 1907 r. w Krakowie, zmarł 30 kwietnia 1988 r. w Zakopanem. Pochowano go na zakopiańskim starym cmentarzu przy ul. Kościeliskiej. Był dyrygentem, pianistą, kompozytorem, akompaniatorem i śpiewakiem. Wiele jego kompozycji weszło do repertuaru Tatrzańskiej Orkiestry Klimatycznej.
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 5
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Zakopane w historii polskiego bibliotekarstwa i czytelnictwa odegrało poważną rolę. Bieg wypadków politycznych sprawił, że gdy w innych rejonach podzielonego kraju stosowano różne formy ucisku narodowościowego, Galicja korzystała z autonomii politycznej.
Pierwsza biblioteka w Zakopanem powstała w 1875 r. z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego. Biblioteka TT licząca 2400 woluminów spłonęła w czasie pożaru drewnianego budynku Dworca Tatrzańskiego 21 stycznia 1900 r.
Działacze Towarzystwa Oświaty Ludowej zorganizowali w Zakopanem Czytelnie Ludową. Jej uroczyste otwarcie nastąpiło 26 czerwca 1887 r. Opiekę nad Czytelnią sprawowali Maria i Bronisław Dembowscy. Po śmierci Bronisława Dembowskiego w 1893 r., ówczesna Czytelnia zakończyła swoją działalność.
W latach 1887 - 1908 działała w Zakopanem Czytelnia Stacji Klimatycznej. Pod koniec 1908 r. Czytelnia Stacji połączyła się z Biblioteką Publiczną. Piękną kartę w rozwoju czytelnictwa na Skalnym Podhalu ma Zakopiańskie Towarzystwo Szkoły Ludowej, założone 16 sierpnia 1894 r. W 1899 r. zorganizowano z jego inicjatywy Czytelnię im. Adama Mickiewicza w Zakopanem i wypożyczalnię w Poroninie. Z początkiem XX w. TSL założyło szereg wypożyczalni w okolicznych wioskach.
Istniejące wypożyczalnie były niedostępne dla młodzieży akademickiej, która coraz liczniej przyjeżdżała do Zakopanego dla wypoczynku lub leczenia gruźlicy. I z inicjatywy studentów przystąpiono do organizowania stowarzyszenia pod nazwą Czytelnia Zakopiańska. Głównym zadaniem stowarzyszenia miało być zorganizowanie biblioteki, kompletowanie roczników czasopism, a także organizowanie pogadanek naukowych i zebrań towarzyskich. Podanie do władz o zatwierdzenie statutu podpisali dr Marian Hawranek i Wacław Tokarz student UJ.
Dzień 11 stycznia 1900 r. był dniem formalnego powstania Czytelni Zakopiańskiej. W dniu powstania Czytelnia liczyła 80 członków, posiadała ponad 200 woluminów książek i prenumerowała 40 czasopism. Początkowo mieściła się w domu Józefa Słowika przy ulicy Zamoyskiego, a maju 1900 r. przeniosła się do wilii "Polanka".
Pracami stowarzyszenia kierował Zarząd. Członkowie Zarządu pełnili swe obowiązki bezpłatnie. Pierwszym prezesem został dr M. Hawranek (1866 - 1901). Po jego śmierci funkcje prezesa powierzono prof. Piotrowi Chmielewskiemu (1848 - 1904). Chmielowski dążył do rozwoju Czytelni jako pracowni literackiej dla ludzi pióra. Czynnie uczestniczył w życiu kulturalnym Zakopanego wygłaszając w salach Czytelni odczyty o współczesnej literaturze polskiej. Z jego inicjatywy zorganizowano 1 stycznia 1902 r. pierwszą w Zakopanem wystawę sztuk pięknych. Po śmierci Chmielowskiego zrodził się pomysł przekształcenia Czytelni w Bibliotekę Publiczną. Z inicjatywą tą wystąpił Dionizy Bek (1865 - 1907). Poparli go dr Marcin Woyczyński (1870 - 1938) i przebywający w Zakopanem Stefan Żeromski (1864 - 1925). Zawiązano Towarzystwo Biblioteki Publicznej i przystąpiono do opracowania statutu. Został on zatwierdzony przez Namiestnictwo 15 sierpnia 1904 r. Po utworzeniu Biblioteki - Żeromski został jej prezesem i pełnił bezinteresownie funkcję bibliotekarza. Ofiarował bibliotece kilka skrzyń własnych książek. Dla uzyskania dodatkowych funduszów organizował odczyty, wieczorki poetyckie i zabawy taneczne. Żeromski, po wyjeździe z Zakopanego w kwietniu 1905 r., w dalszym ciągu interesował się losami Biblioteki. Na prośbę dr Józefa Żychonia, napisał wstęp do sprawozdania z działalności za 1912 r. W 1914 r. objął stanowisko po. prezesa i funkcję tę pełnił do zakończenia wojny. Ale i Biblioteka pamiętała o swoim prezesie. W 1914 r. Żeromski został mianowany jej honorowym członkiem, a od 1965 r. Miejska Biblioteka Publiczna nosi Jego imię.
W 1905 r. Biblioteka przejęła księgozbiór społeczno-polityczny zakopiańskiej sekcji PPS. Powstanie tego księgozbioru wiąże się z działalnością w Zakopanem Franciszka Ksawerego Praussa (1874 - 1925).
Księgozbiór biblioteki powiększał się systematycznie. Z około 3500 woluminów w 1904 r., w 1912 r. liczył 5666, a w 1918 r. - 9159 woluminów. Okres I wojny światowej nie zahamował działalności Biblioteki. Liczba czytelników w 1917 r. wzrosła w porównaniu do 1913 r. dwukrotnie i wynosiła 1827, a liczba wypożyczeń wzrosła o ponad 10 000 osiągając 34 823 wypożyczeń.
Biblioteka kilkakrotnie zmieniała siedzibę. Do 1908 r. mieściła się w wilii " Polanka". 11 listopada 1908 r. przeniosła się do "Bazaru Polskiego". Z początkiem 1914 r. została przeniesiona do Dworca Tatrzańskiego.
Pierwsze lata w niepodległej Polsce były trudne i nie sprzyjały rozwojowi Biblioteki. Powojenny kryzys spowodował zubożenie inteligencji, która zawsze stanowiła oparcie dla zakopiańskiej książnicy. Cały okres międzywojenny działalności Biblioteki związany jest z Jerzym Gawlińskim (1878 - 1951). Gawliński ukończył w 1905 r. kurs bibliotekarstwa - administracyjny. Pracę jako bibliotekarz rozpoczął w Bibliotece Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych w Krakowie. Od 1912 r. związał się z zakopiańską placówką i przez 27 lat był członkiem jej Zarządu, początkowo jako sekretarz, a następnie jako bibliotekarz.
W związku z reorganizacją Towarzystwa Tatrzańskiego, Biblioteka musiała oddać większe pomieszczenie i cały księgozbiór został umieszczony w mniejszym lokalu. Gdy to się stało, zniknęła ostatecznie możność utrzymania czytelni, urządzania odczytów i zebrań. Księgozbiór wzrastał systematycznie. W 1922 r. liczył 13 358 woluminów, w 1929 r. - 17 058, a w 1934 r. - 18 000. Zbiory tworzyły dzieła naukowe, a tylko 1/3 stanowiła beletrystyka. Biblioteka pozbawiona nowości literatury pięknej traciła czytelników i sytuacja finansowa Towarzystwa była bardzo trudna. W związku z tym wśród członków Zarządu powstał projekt likwidacji książnicy. Tylko dzięki ofiarności i wytrwałości Gawlińskiego Biblioteka mogła przetrwać. Rozwój ruchu turystycznego w latach 1934 - 1939 przyczynił się do wzrostu liczby czytelników, a to pozwoliło na uzyskanie dodatkowych środków finansowych. Zarząd Miejski i Ministerstwo WRiOP zwiększyły dotacje na potrzeby Biblioteki.
11 listopada 1939 r. zjawili się w Bibliotece przedstawiciele władz okupacyjnych. Wiosną 1940 r. księgozbiór przeniesiono do lokalu przy ulicy Krupówki 41 a.
Po zakończeniu wojny, już w połowie lutego 1945 r. przystąpiono do organizowania BP. Pierwszym kierownikiem został Antoni Olcha (1914 - 1978), który z pomocą Gawlińskiego przystąpił do uporządkowania zbioru. Pod koniec lutego 1945 r. Biblioteka rozpoczęła swoja działalność.
Na mocy " Dekretu o bibliotekach" z 17 kwietnia 1946 r. biblioteki różnego typu połączono w jednolitą sieć bibliotek publicznych. Zakopiańska Biblioteka przejęła zbiory TSL, Stowarzyszenia Polsko - Francuskiego, prywatnej biblioteki "Nowości", TG " Sokół" oraz mniejszych bibliotek sanatoryjnych. Ustawowe rozwiązanie problemu bibliotek przyczyniło się do uporządkowania spraw finansowych, lokalowych i kadrowych.
W okresie powojennym nastąpił dynamiczny rozwój czytelnictwa. Pilną stała się sprawa organizacji filii i punktów bibliotecznych. W 1953 r. działało na terenie miasta osiem punktów bibliotecznych. Na początku lat 60 - tych część punktów przekształcono w filie biblioteczne i zorganizowano oddział dla dzieci. Sieć biblioteczna obejmuje: wypożyczalnie dla dorosłych, czytelnię, oddział dla dzieci i filię - Olcza, Harenda, Skibówki. Duży wkład w rozwój MBP wnieśli kierownicy placówki: Zygmunt Bielski (1949 - 1954), Andrzej Janiszewski (1954 - 1955), Janina Nowakowi (1956 ), a szczególnie Janina Mullerowi (1957 - 1972). Po wojnie czytelnia mieściła się w budynku przy ul. Krupówki 41 a, za wypożyczalnia w kamiennicy przy ul. Krupówki 36. W 1950 r. MRN przydzieliła na potrzeby Biblioteki parter wili "Kresy", przy ul. A. Galicy 8. Po przeprowadzce MRN do nowego budynku w 1971 r., Bibliotece przekazano także pomieszczenia na I piętrze. W 1951 r. "Kresy" zwrócono właścicielom.
Po rozpadzie Gminy Tatrzańskiej w kwietniu 1995 r. przekazano dla potrzeb Biblioteki lokal na Osiedlu Łukaszówki 4 a. w 2001 r. oddział dla dzieci otrzymał pomieszczenie w lokalu przy ul. Zborowskiego 1.
W okresie po II wojnie światowej zmieniała się struktura administracji terenowej, zmieniała się funkcja MBP. W 1951 r. Zakopane zostało powiatem miejskim. Biblioteka działała w strukturach powiatowych ówczesnego województwa krakowskiego. 1 lipca 1977 r. utworzono jednostkę administracyjną pod nazwą Zakopane i Gmina Tatrzańska. MBP podlegały filie: w Murzasichlu, Poroninie, Zębie, Nowym Bystrem, Kościelisku, Witowie i Dzianiszu. Ten stan utrzymywał się do 31 grudnia 1994 r., tj. do podziału Gminy Tatrzańskiej.
W wyniku reformy administracyjnej kraju utworzony został Powiat Tatrzański. Od 2000 r. na mocy porozumienia zawartego pomiędzy Zarządem Powiatu Tatrzańskiego i Zarządem Miasta Zakopane - MBP pełni funkcję Biblioteki Powiatowej. Tym samym struktura organizacji sieci bibliotek publicznych powiązana została ze strukturą administracji państwa. Miejska Biblioteka Publiczna wraz z 14 bibliotekami wiejskimi tworzy powszechną sieć placówek w powiecie. Rozpoczęta została komputeryzacja zbiorów bibliotecznych. Obecnie gdy liczy się szybki dostęp do informacji, biblioteka musi być zasobna i nowoczesna. Użytkownik może wyszukiwać interesujące książki w katalogu on-line.
Kontakt
os. Łukaszówki 4 A
34-500 Zakopane
tel. +48 18 20 664 38 - wypożyczalnia i czytelnia
mbp@biblioteka.zakopane.eu
www.biblioteka.zakopane.eu
Willa “Atma” Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie
W zakopiańskiej willi Atma mieści się jedyne na świecie muzeum biograficzne Karola Szymanowskiego (1882-1937). Ten największy po Fryderyku Chopinie polski kompozytor od wczesnej młodości chętnie przebywał w Zakopanem, a pod koniec życia osiadł tu na stałe, zamieszkując w willi przy ul. Kasprusie.
Inicjatywę utworzenia w Atmie Muzeum Szymanowskiego zgłosił już w 1937 r. kompozytor Michał Kondracki. Po wojnie starania w tym kierunku podjęła siostrzenica Szymanowskiego, Krystyna Dąbrowska, ale dopiero w 1967 r. apel w tej sprawie skutecznie ponowił krytyk muzyczny "Życia Warszawy" Zdzisław Sierpiński. Wkrótce potem znany pisarz i krytyk muzyczny Jerzy Waldorff utworzył przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym społeczny komitet działający na rzecz wykupienia i wyremontowania Atmy. W 1974 r. dom przekazano Muzeum Narodowemu w Krakowie, a już dwa lata później, 6 marca 1976 r. udostępniono willę publiczności, na parterze budynku otwarto ekspozycję poświęconą kompozytorowi, jego związkom z Tatrami i Zakopanem. Większość eksponatów pochodzi z daru siostrzenicy artysty, Krystyny Dąbrowskiej.
Willa Atma powstała po 1890 r. jako typowy pensjonat, jeden z wielu wznoszonych w Zakopanem na przełomie XIX i XX w. w celu wynajmowania letnikom. To właśnie ówczesnym turystom Atma, zbudowana przez Józefa Kasprusia-Stocha, zawdzięcza swoją oryginalną nazwę. Pochodzi ona z sanskrytu i oznacza tyle co "dusza". Dom jest przykładem stylu zakopiańskiego, wprowadzonego do architektury przez Stanisława Witkiewicza.
Muzeum mieści się na parterze willi i prezentuje podstawowe informacje o życiu i twórczości kompozytora, ukazuje jego kontakty z Zakopanem i folklorem Podhala, gromadzi zachowane po nim rzeczy osobiste, zawiera także rekonstrukcję gabinetu Karola Szymanowskiego. Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie w latach 2011-2013 przeszedł generalny remont. Dzięki środkom unijnym oraz pomocy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, miejsce to zyskało nowoczesne instalacje, udogodnienia dla osób niepełnosprawnych oraz zabezpieczona została substancja zabytkowa.
W zmodernizowanym wnętrzu wprowadzono multimedia, które spełniają wymogi współczesnego odbiorcy, prezentujące biografię kompozytora, historię Atmy oraz wprowadzające w klimat czasów, w których żył i tworzył Karol Szymanowski.
Godziny otwarcia
wtorek - niedziela od 10.00 do 17.00
Ostatni zwiedzający są wpuszczani do galerii i na wystawy na 20 minut przed zamknięciem oddziału. Kasa, sklep, szatnia pozostają czynne do godziny zamknięcia oddziału.
Kontakt
ul. Kasprusie 19
34-500 Zakopane
tel. +48 18 20 200 40
atma@mnk.pl
www.mnk.pl/oddzial/muzeum-karola-szymanowskiego
Obok willi „Czerwony Dwór” przy ul. Kasprusie, można na ławeczce posłuchać utworów wielkiego kompozytora Karola Szymanowskiego.
Urodził się 3 października 1882 r. w Tymoszówce na Ukrainie, zmarł 29 marca 1937 r. w Lozannie, we Francji. Pochowano go w Krakowie na Skałce, w Krypcie Zasłużonych.
Szymanowski był jednym z największych polskich kompozytorów. Jest autorem m.in. opery Król Roger, Pieśni Kurpiowskich, utworu Veni Creator napisanego do słów Stanisława Wyspiańskiego. Był także pianistą, doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektorem Konserwatorium Muzycznego w Warszawie, a także rektorem warszawskiej Wyższej Szkoły Muzycznej. Uważa się, że to właśnie pod jego wpływem w latach trzydziestych XX w. w muzyce polskiej ukształtował się nurt folklorystyczny. Za namową Jerzego Rytarda i Jarosława Iwaszkiewicza Szymanowski skomponował balet Harnasie oparty właśnie na motywach góralskich. Bogata i różnorodna twórczość muzyka obejmuje ponadto liczne pieśni do słów m.in. Kazimierza Tetmajera, Tadeusza Micińskiego, Jana Kasprowicza.
Karol Szymanowski bywał w Zakopanem już przed I wojną światową, ale zamieszkał tu dopiero w roku 1930, niedługo po tym, jak zdiagnozowano u niego zaawansowaną gruźlicę płuc. Jego domem stała się istniejąca do dziś willa Atma. To w Zakopanem zaznajomił się bliżej z muzyką podhalańską, wsłuchując się w góralskie nuty, które wygrywał mu m.in. słynny Bartuś Obrochta. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia Szymanowski wyjechał z Zakopanego jesienią 1935 r. Celem podróży była Francja, gdzie miał poddać się leczeniu klimatycznemu. Była to ostatnia podróż kompozytora. Szymanowski zmarł w Lozannie w marcu 1937 roku. Po śmierci jego ciało zostało zabalsamowane, zdjęto maskę pośmiertną i wykonano odcisk rąk. Jego serce miało spocząć obok serca Chopina w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. Puszka z organem spłonęła jednak wraz z kaplicą sióstr Sacré Coeur podczas powstania warszawskiego.
W 1976 r. w zakopiańskiej willi Atma utworzono muzeum Karola Szymanowskiego, która jest również siedzibą Towarzystwa Muzycznego im. Karola Szymanowskiego. Imię kompozytora nosi filharmonia w Krakowie, a także Akademia Muzyczna w Katowicach. Rada Miasta Zakopane w celu upamiętnienia 80. rocznicy jego śmierci i 135. rocznicy jego urodzin ogłosiła rok 2017 Rokiem Karola Szymanowskiego w Zakopanem.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
1. Karol Szymanowski (arr. Agnieszka Kreiner) Mazurek op. 50 nr 1 Wykonanie: Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
2. Karol Szymanowski (arr. Agnieszka Kreiner) Pieśń miłosna (Epilog) z baletu Harnasie .Jerzy Mieczysław Rytard Wykonanie: Jan Karpiel-Bułecka, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Miejscem, z którego rozpoczynają się proponowane w miniścieżce zwiedzania trasy, jest plac znajdujący się przed Urzędem Miasta Zakopane i stojąca tu ławeczka Bartusia Obrochty, dokąd z rejonu dworców dotrzeć można ul. Kościuszki. W niniejszej publikacji opisanych zostało pięć tras spacerowych. Ich głównymi punktami są multimedialne ławeczki oraz miejsca poświęcone postaciom, które wniosły istotny wkład w kształtowanie się historii Zakopanego. Wszystkie opisane tutaj postacie wzbogacały życie kulturalne miejscowości, tworząc jej wyjątkowy koloryt.
Są to artyści – literaci i muzycy. Dzięki nim Zakopane stało się miejscem, do którego nadal z przyjemnością zaglądają kolejne pokolenia osób wrażliwych na piękno.
Proponowane trasy można dowolnie łączyć.
Trasa nr 2
Bartłomiej Obrochta, zwany Bartusiem, urodził się 15 sierpnia 1850 r. w Zakopanem, zmarł 1 maja 1926 r. również w Zakopanem.
Pochowano go na zakopiańskim Nowym Cmentarzu. Jest znany jako doskonały skrzypek i przewodnik tatrzański.
Bartuś Obrochta od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach. Uczęszczał przez dwa lata do Szkoły Ludowej, którą ukończył. Jego nauczycielem był m.in. słynny Jan Krzeptowski Sabała. Obrochta uznawany jest za jednego z najlepszych góralskich muzykantów. Jego muzyką interesował się podobno sam zbójnik Wojtek Mateja i zabierał Bartusia w góry, aby ten umilał czas jemu i jego kompanii. Muzyka Obrochty wzbudzała też zainteresowanie m.in. Ignacego Paderewskiego i Karola Szymanowskiego dla którego stała się inspiracją przy komponowaniu słynnych Harnasi. Melodie grane przez zdolnego górala zapisał na woskowych wałkach wieloletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
Juliusz Zborowski. Bartuś Obrochta grywał ponadto Henrykowi Sienkiewiczowi, Stanisławowi Witkiewiczowi, Bolesławowi Prusowi. Sam układał melodie na skrzypce, a także na całą kapelę (3 skrzypce i basy).
Był ponadto twórcą muzyki, czyli góralskiej kapeli, do której należeli m.in. jego synowie (Jan i Stanisław), a potem także wnuk Władysław. W 1897 r. po raz pierwszy wyjechał ze swoją kapelą do Warszawy, aby grać podczas wystawy panoramy Tatr. W roku 1925 grał w Polskim Pawilonie w czasie Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Zmarł ze skrzypcami w rękach na Drodze pod Reglami, wracając z posiadów. Do dziś w tym miejscu stoi drewniana pamiątkowa kapliczka.
Bartłomiej Obrochta od ok. 1878 r. był przewodnikiem tatrzańskim, a uprawnienia I klasy zdobył przed rokiem 1892. Na uwagę zasługują następujące wyjścia w Tatry:
wspólnie z Ludwikiem Chałubińskim i przewodnikiem Wojciechem Rojem próba zdobycia Ganku przed rokiem 1880, a w styczniu 1894 r. pierwsze zimowe przejście przez
Zawrat do Morskiego Oka, podczas którego był głównym przewodnikiem Jana Grzegorzewskiego.
W latach 1876–1888 jako muzykant i przewodnik uczestniczył w wycieczkach Tytusa Chałubińskiego. Podobno na jednym z takich biwaków ustalono układ tańca zbójnickiego. Był również towarzyszem wypraw Sabały, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza.
Od 1886 r. był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego, zajmując się ochroną kozic i świstaków. Ponadto pracował przy budowie ścieżek w górach (w 1887 r. z Maciejem Sieczką umieścił klamry na drodze z Wagi 5 na Wysoką przez Pazdury), a w latach 1890–1895 i 1914–1922 prowadził schronisko w Starej Roztoce. W 1894 r. figurował jako wydawca „Gońca Tatrzańskiego”, chociaż faktycznie był nim Jan Grzegorzewski.
W Tatrach upamiętniony został dwiema nazwami: Bartkowa Turnia i Bartkowa Przełączka (w zach. grani Małego Ganku). Jego opowiadania zanotował i ogłosił Juliusz
Zborowski: Wycieczka z Bolesławem Prusem (1929), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (1932). Od 1965 r. istnieje w Zakopanem Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
Sabałowa,
Ozwodna. Ej góry, moje góry
Drobny po śtyry
Nagrania Juliusza Zborowskiego zapisane na wałkach fonograficznych Edisona w latach 1913 – 1914 w Nowym Targu. Zawarte na płycie „Rozpoczął tedy fonograf zbieranie melodii podhalańskich” Wydawca Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem i Instytut Sztuki PAN w Warszawie
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Nagranie: Natalia Sosna
Nagrania ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego im. dra Tytusa Chałubińskiego
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Willa reprezentuje styl zakopiański, dziś mieści się w niej Restauracja Zakopiańska.
Obiekt, wybudowany w roku 1900 według projektu Stanisława Witkiewicza, związany jest z postacią pisarza światowego formatu – Josepha Conrada Korzeniowskiego.
Zdjęcie: Willa Konstantynówka
Dom pod Jedlami w Zakopanem, wybudowany w 1897 roku, a zaprojektowany przez Stanisława Witkiewicza. Jest powszechnie uznawany za najlepszą realizację tzw. stylu zakopiańskiego. W kulturze polskiej Dom pod Jedlami spełnia wszelako nie tylko rolę dzieła sztuki, ale także miejsca, w którym skupiało się życie intelektualne, promieniujące stąd na cały region, a nawet na cały kraj.
Nazwa Pod Jedlami pochodzi od jodeł rosnących kiedyś w ogrodzie.
Zdjęcie: https://www.dompodjedlami.pl/ / Marcin Klag
Przy okazji wędrówki do Kuźnic - ul. Przewodników Tatrzańskich 6, odnajdziemy kolejną muzyczną ławeczkę Mieczysława Karłowicza.
Urodził się 11 grudnia 1876 r. w Wiszniewie na Litwie, zmarł 8 lutego 1909 r. w Tatrach. Pochowano go na warszawskich Powązkach.
Był synem językoznawcy i etnografa Jana Karłowicza oraz dyplomowanej śpiewaczki, Ireny z Sulistrowskich. Uznawany jest za jednego z największych polskich kompozytorów-symfoników, wybitnego taternika i narciarza. Wspólnie z Mariuszem Zaruskim był inicjatorem utworzenia Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego.
Mieczysław Karłowicz po raz pierwszy przyjechał do Zakopanego i w Tatry jako trzynastolatek. Do roku 1894 zdobył m.in. Bystrą, Kominiarski Wierch, Świnicę, Rysy, Kościelec, a z przewodnikiem Jędrzejem Walą trawersował Gerlach. Latem 1892 r. jako skrzypek zagrał dwa koncerty w sali dawnego zakopiańskiego Dworu Tatrzańskiego. Lata 1902–1909 były dla niego okresem intensywnego, często samotnego poznawania Tatr. Towarzyszem jego wycieczek bywał m.in. słynny przewodnik Klimek Bachleda. To z nim wszedł na Jastrzębią Turnię, Mały Kołowy Szczyt, Durny Szczyt, Pośrednią Grań. Większość swych wycieczek Karłowicz odbywał jednak bez przewodnika, dokonując pierwszych wejść, np. na Wielką Kołową Turnię. W 1908 r. razem z Mariuszem Zaruskim wyznakowali szlaki na Czarny Mięguszowiecki Szczyt i na Niżnie Rysy. Symbolem, którego używał Karłowicz, była góralska swastyka.
W Zakopanem, gdzie na stałe osiadł w roku 1907, powstało lub powstawało wiele jego dzieł symfonicznych. Za inspirowane Tatrami uważa się Koncert skrzypcowy i Odwieczne pieśni. Karłowicz zapisał się w historii także jako doskonały fotograf Tatr. Zarówno wykonane przez niego zdjęcia, jak i związane z nim przedmioty (np. aparat, którym zrobił ostatnie przed śmiercią fotografie Tatr) są często prezentowane na wystawach przygotowywanych przez Muzeum Tatrzańskie.
Mieczysław Karłowicz zginął 8 lutego 1909 r. w lawinie śnieżnej, która zeszła ze wschodnich zboczy Małego Kościelca. Odbywał wówczas samotną wycieczkę narciarską. W miejscu, gdzie odnaleziono jego ciało, postawiono w 1909 r. pamiątkowy obelisk z napisem Non omnis moriar, który stoi tam do dziś, a w rocznicę śmierci kompozytora składane są pod pomnikiem kwiaty.
Utwory, których fragmenty można wysłuchać w ławce:
1.Mieczysław Karłowicz (arr. Agnieszka Kreiner) Idzie na pola Op. 3 nr 3 Tekst: Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Wykonawcy: Joanna Bogdańska-mezzosopran, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr. Agnieszka Kreiner
2.Mieczysław Karłowicz(arr. Agnieszka Kreiner) W blasku księżyca (1897) Wykonawcy: Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
3.Mieczysław Karłowicz(arr. Agnieszka Kreiner) Na Anioł Pański (1902) tekst: Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Wykonawcy: Franciszek Bachleda-Księdzularz – recytacja, Tatrzańska Orkiestra Klimatyczna, dyr Agnieszka Kreiner
Tekst czyta Andrzej Bienias – Aktor Teatru im. St. I. Witkiewicza
Projekt ławki: artysta rzeźbiarz Marek Szala
Miejsca w Zakopanem i okolicach związane z papieżem Janem Pawłem II Ojciec Święty Jan Paweł II jako papież odwiedził Podhale i Tatry trzykrotnie. Podczas swojej pierwszej pielgrzymki do ojczyzny w czerw cu 1979 roku odprawił Mszę Świętą na lotnisku w Nowym Targu. Cztery lata później w czerwcu 1983 roku, podczas stanu wojennego, spotkał się w schronisku na Polanie Chochołowskiej z przywódcą zdelegalizowanej wówczas „Solidarności” Lechem Wałęsą i odbył krótką, pieszą wycieczkę do Doliny Jarząbczej. Trzeci raz odwiedził Podhale w 1997 roku, kiedy to mieszkał w Zakopanem od 4 do 7 czerwca. Poza obowiązkami duszpa sterskimi był to częściowo pobyt prywatny – sentymentalna podróż papieża do miejsc związanych z jego posługą jako księdza i biskupa krakowskiego. Jako arcybiskup metropolita krakowski Karol Wojtyła bywał na Podhalu kilkanaście razy w roku uczestnicząc w rozmaitych uroczystościach kościelnych, wizytując parafie, ale także odpoczywając. Oto kilka miejsc w Zakopanem, Tatrach i na Podhalu związanych z wizy tami Karola Wojtyły i papieża Jana Pawła II
Nazwa ta kojarzy się niemal wszystkim z wielką skocznią narciarską w Zakopanem, choć pierwotnie była to – i jest – nazwa reglowego, lesistego szczytu, położonego między dolinami Bystrej i Białego, na zboczach którego zbudowano ową skocznię. Projekt skoczni wykonał dyrektor Szkoły Przemysłu Drzewnego i pomysłodawca parku sportowe go w Zakopanem Karol Stryjeński, a projekt techniczny przygotował sprowadzony w tym celu do Zakopanego szwedzki inżynier Selström. Budowę skoczni ukończono w roku 1925, a w marcu tegoż roku rozegra no na niej pierwszy konkurs skoków. Pierwszym rekordzistą skoczni został zakopiańczyk Stanisław Gąsienica-Sieczka uzyskując 36 i pół metra. Trzykrotnie rozgrywano na Wielkiej Krokwi zawody w ramach Mistrzostw Świata FIS w latach 1929, 1939 i 1962. W 1929 roku przeprowadzono pierwszą w historii Polskiego Radia transmisję na żywo z konkursu skoków w Zakopanem. W 1962 roku podczas konkursu skoków pod Wielką Krokwią zebrał się nieprzebrany tłum kibiców, szacowany na ponad sto tysięcy osób. Skocznię kilkakrotnie przebudowywano, wyposażając ją w nowe trybuny, wykładając zeskok igelitem, a ostatnio zbudowano nowoczesne oświetlenie, kolej linową i nowy pawilon. Rekord skoczni należy do Japończyka Yukiyi Satō i wynosi 147 metrów. Skocznia nosiła dawniej imię swojego projektanta Karola Stryjeńskiego, a od 1989 roku nosi imię najwybitniejszego polskiego skoczka przed epoką Adama Małysza i Kamila Stocha – Stanisława Marusarza. Niezapomnianym wydarzeniem i największym ludzkim zgromadzeniem w historii Zakopanego była msza święta, którą odprawił na stadionie pod Wielką Krokwią 6 czerwca 1997 roku papież Jan Paweł II. Przybyło wówczas pod Krokiew jak się szacuje ponad trzysta tysięcy osób. Podczas mszy świętej papież beatyfikował dwie siostry zakonne: Bernardynę Jabłońską i Marię Karłowską, górale złożyli papieżowi Hołd Podhalan, a podczas mszy świętej grała osiemdziesięcioosobowa muzyka góralska.
Obecnie budynek Księżówki pełni rolę Domu Rekolekcyjnego Konferencji Episkopatu Polski, w praktyce spełniając rolę ośrodka wypoczynkowego dla księży katolickich. Obecną swoją formę zawdzięcza przebudowie w latach 90. XX wieku. Najstarsza, drewniana, część domu stojąca przy Alei Przewodników Tatrzańskich pod numerem 2, pochodzi z roku 1875. Od 1877 właścicielką domu zwanego Adasiówką była hrabi na Róża Raczyńska, która mieszkała tu ze swoim synem Adamem dla poratowania jego zdrowia (od imienia syna pochodziła nazwa domu). Później dom ten dzierżawił i mieszkał w nim wraz z matką Władysław hrabia Zamoyski. Tutaj miała swoją pierwszą siedzibę Szkoła Pracy Domowej Kobiet generałowej Jadwigi Zamoyskiej. Na początku XX wieku Adasiówkę kupił doktor Bronisław Chwistek z zamiarem prowadzenia w niej zakładu leczniczego dla nerwowo chorych. Dom stał się własnością Kościoła w roku 1909, zakupiło go Polskie Towarzystwo Kapłanów Katolickich i przekształciło w zakład wypoczynkowy i sanatorium dla księży. Wówczas zmieniono nazwę obiektu na Księżówkę i znacznie rozbudowano. W ciągu minionych stu lat Księżówkę odwiedziło wielu znanych kapłanów i biskupów. Wielo krotnie bywali tu prymas Polski Stefan Wyszyński oraz kardynałowie Adam Sapieha i Karol Wojtyła. Regularnie odbywają się tu rekolekcje dla księży, często w Księżówce obradują biskupi w ramach Konferencji Episkopatu Polski. Karol Wojtyła jako biskup i kardynał bywał tu wielokrotnie w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych minionego stule cia. Podczas pamiętnej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski i na Podhale w czerwcu 1997 roku, papież spędził tu trzy dni. 4 czerwca 1997 roku we środę wieczorem papież przyleciał do Zakopanego prosto z Częstochowy. Śmigłowiec z papieżem wylądował na stadionie Centralnego Ośrodka Sportu nieopodal Księżówki. Apartament papieski został zachowany w kształcie w jakim pozostawił go po swojej wizycie Jan Paweł II. Z ogrodu Księżówki pochodził wielki smrek, który w grudniu 1997 roku zawieziono do Rzymu gdzie stanął jako świąteczna choin ka na Placu Świętego Piotra. Tu wreszcie, w parku otaczającym Księżówkę, postawiono granitowy pomnik papieża-pielgrzyma. Dom jest obiektem zamkniętym, ale podczas niedzielnej mszy świętej można zobaczyć ładną, zabytkową kaplicę mieszczącą się na piętrze w najstarszej części budynku
To obok Willi Koliba i Domu pod Jedlami, najcenniejszy zabytek stylu zakopiańskiego, jedynego narodowego stylu w historii polskiej architektury. Kaplica pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa została ufundowana przez synów zmarłego właściciela dóbr szaflarskich Adama Uznańskiego, jej budowę ukończono i poświęcenia dokonano w roku 1908. Jaszczurówka była wówczas częścią dóbr szaflarskich, a nie zakopiańskich. Projektantem kaplicy był Stanisław Witkiewicz i jest ona jedną z wzorcowych realizacji stylu zakopiańskiego. Posadowiona na zboczu na wysokiej kamiennej podmurówce, jednonawowa, z niewielką zakrystią przylegającą od południa do prezbiterium. Bogato zdobiona, z pięknym, strzelistym dachem krytym gontem i niewielką sygnaturką. Wnętrze kryje ołtarz główny również zaprojektowany przez Witkiewicza, będący kombinacją elementów góralskiej chałupy i typowej podhalańskiej snycerki. Droga krzyżowa malowana na szkle przez Jana Jachymiaka pochodzi z lat pięćdziesiątych. Piękny drewniany kandelabr wyrzeźbił bardziej znany jako taternik, narciarz i ratownik – Stanisław Zdyb. Dwa ołtarze boczne i figurka Chrystusa frasobliwego nad wejściem do kaplicy są autorstwa wybitnego rzeźbiarza ludowego Józefa Janosa z Dębna. Na uwagę zasługują boczne witraże w prezbiterium z wizerunkami Matki Boskiej Częstochowskiej, Ostrobramskiej, orłem piastowskim i Pogonią – herbem Litwy. Perła stylu zakopiańskiego i zarazem jeden z najpiękniejszych drewnianych kościołów w Polsce.
W 1932 roku współwłaścicielka willi Koci Borek w Jaszczurówce wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Urszulanek i przekazała zgromadzeniu należącą do niej część domu. Rok później wykupiono pozostałą część, a przed wojną siostry wybudowały obok murowany dom zakonny z kaplicą, poświęcony w 1938 roku. Od początku siostry prowadziły w domu ochronkę dla dzieci, po wojnie dom dziecka, a później – do dzisiejszego dnia – przedszkole. Od 1965 roku biskup krakowski Karol Wojtyła niemal co roku spędzał w domu sióstr Urszulanek pierwszy tydzień stycznia, czyli swoje zimowe wakacje. Stąd wyruszał na narciarskie i piesze wycieczki. Czasem bywał tu także w trakcie roku w czasie krótkich wizyt poświęconych na wypoczynek. Jan Paweł II odwiedził siostry Urszulanki w Jaszczurówce wieczo rem w czwartek 5 czerwca 1997 kiedy wracał z Morskiego Oka. Kilka minut spędził w swoim pokoju w którym bywał zimą przez wiele lat. Dawny pokój Karola Wojtyły w klasztorze sióstr Urszulanek pozostaje w takim stanie, w jakim pozostawił go podczas ostatniej swojej wizyty w 1978 roku.
Kościół ten został zbudowany w latach 1982–1991 według projektu Witolda Cęckiewicza na działce ofiarowanej przez braci Jana, Józefa i Stanisława Trzebuniów. Kościół został konsekrowany 14 października 1991 roku przez kardynała Franciszka Macharskiego. Stąd dwa razy w roku – 19 sierpnia i 14 września – wyruszają uroczyste pielgrzymki na Giewont. 19 sierpnia przypada rocznica poświęcenia krzyża na Giewoncie, który został tam postawiony w 1901 roku. Kościół ten jest częstym miejscem koncertów muzyki klasycznej. Występowało tu wielu artystów światowej sławy z kompozytorem i dyrygentem Henrykiem Mikołajem Góreckim na czele. Ojciec Święty Jan Paweł II gościł w kościele Świętego Krzyża 6 czerwca 1997 roku rano z krótką wizytą przed odprawieniem mszy świętej na stadionie pod Wielką Krokwią. Spotkał się tu z ludźmi chory mi z Zakopanego i okolic. Dziś w kościele Świętego Krzyża przechowy wane są relikwie Jana Pawła II
Kościół pod wezwaniem Najświętszej Rodziny został konsekro wany w 1899 roku, ale jego budowę rozpoczął kilkanaście lat wcześniej pierwszy zakopiański proboszcz ksiądz Józef Stolarczyk. Po prostu Stary Kościół przy ulicy Kościeliskiej stawał się już za ciasny dla rozra stającego się Zakopanego. Budowa nie szła najlepiej, brakowało funduszy i rąk do pracy. Podobno dopiero kiedy ksiądz Stolarczyk zaczął zadawać za pokutę za złamanie szóstego przykazania przywie zienie fury kamienia na budowę nowego kościoła, plac szybko zapełnił się potrzebnym materiałem. Budowę po śmierci proboszcza dokończył jego następca ksiądz Kazimierz Kaszelewski. Bryła trzynawowego kościoła utrzymana jest w stylu neoro mańskim. Wystrój kościoła ma charakter eklektyczny i jest dobrą ilustracją ścierania się w ówczesnym Zakopanem witkiewiczowskiego „stylu zakopiańskiego” z tak zwanym „sposobem zakopańskim” lanso wanym przez dyrektora Szkoły Przemysłu Drzewnego Edgara Kovátsa. Ksiądz Kaszelewski mimo wstępnych deklaracji, wydawał się bardziej sprzyjać Kovátsovi. Dlatego też w stylu zakopiańskim jest utrzymany jedynie ołtarz w kaplicy Matki Boskiej Różańcowej w lewej nawie kościoła oraz kaplica św. Jana Chrzciciela ufundowana przez Zygmunta Gnatowskiego, właściciela willi Koliba, w całości starannie zaprojekto wana przez Witkiewicza i wykonana przez jego współpracowników. Jest to jeden z najcenniejszych zabytków stylu zakopiańskiego. Mimo, że kościół ma już ponad sto lat i zbudowano po nim w Zakopanem szereg współczesnych kościołów, to i tak zakopiańczycy nazywają go do dziś Nowym Kościołem. Papież Jan Paweł II odwiedził kościół Najświętszej Rodziny w południe 7 czerwca 1997 roku i spotkał się tam z grupą dzieci, które tego roku przystąpiły do sakramentu pierwszej komunii świętej.
Cały teren, na którym znajdują się Stary Kościół, Kaplica Gąsieniców i Cmentarz Zasłużonych znany jest pod nazwą Pęksów Brzyzek, choć popularnie odnosi się tę gwarową nazwę jedynie do Starego Cmentarza. Teren pod kościół i cmentarz ofiarował bogaty zakopiański gazda Jan Pęksa, a wysoki, płaski, brzeg potoku – w tym przypadku Cichej Wody – po góralsku nazywa się brzyzek, oto etymologia gwarowej nazwy tego miejsca. W pierwszej połowie XIX wieku Zakopane podzielone było pomiędzy dwie parafie – w Chochołowie i Poroninie. W związku z tą niedogodnością, wzrostem liczby ludności i coraz liczniej pojawiającymi się pod Giewontem letnikami, ówcześni właściciele dóbr zakopiańskich – Klementyna i Edward Homolacsowie, zamieszkujący we dworze w Kuźnicach – rozpoczęli starania o utworzenie samodzielnej parafii i w tym celu zobowiązali się do jej utrzymania. Kościół budowali w latach 1845-1847 miejscowi cieśle pod kierunkiem Sebastiana Gąsienicy-Sobczaka. Jest to prosty, jednonawowy kościółek zorientowany tak jak góralskie chałupy „na godzinę jedenastą”, czyli z wejściem od południa. Początkowo kościół nie miał wieży, a dzwonnica stała osobno. Pierwszy zakopiański proboszcz ksiądz Józef Stolarczyk dobudował po roku 1850 wieżę i postawił również plebanię. Wbrew rozpowszechnionym opiniom ksiądz Stolarczyk nie budował kościoła od podstaw, kiedy przybył do Zakopanego pierwotna część kościoła już stała. Wewnątrz na podłodze widać wciąż granicę pomiędzy starą, a nową częścią kościółka. Jego prosta bryła kojarzyła się przybyszom ze stodołą – tak właśnie opisywali Stary Kościółek Maria Steczkowska w roku 1858 i Francuz Gustave Le Bon w roku 1879. Trzy ołtarze wykonał znakomity góralski rzeźbiarz, pochodzący z Gliczarowa Wojciech Kułach-Wawrzyńcok. Początkowo kościół był pod wezwaniem św. Klemensa, którego obraz znajdował się w głównym ołtarzu, a obecnie wisi po jego lewej stronie, przy wejściu do zakrystii. Prawdopodobnie w okresie międzywojennym patronką kościółka została Matka Boska Częstochowska, a kopia obrazu jasnogórskiego zastąpiła w głównym ołtarzu św. Klemensa. Co ciekawe, stare organy z roku 1854 znajdują się dziś w kościele parafialnym w Kościelisku, przeniesione tam z inicjatywy drugiego zakopiańskiego proboszcza księdza Kazimierza Kaszelewskiego. W 2001 roku przeprowadzono gruntowny remont konserwatorski kościoła i wyposażono go w nowoczesną instalację przeciwpożarową.
Ta prosta kamienna kaplica kryta gontem, stojąca nieopodal Starego Kościoła, to najstarszy obiekt sakralny w Zakopanem, pochodzą cy z roku 1800. Kaplicę ufundował i zbudował Paweł Gąsienica. Podobno w młodości zbójował, a na starość zechciał w ten sposób spłacić swoje długi u Pana Boga. Jak było naprawdę wiedzą tylko oni dwaj. Za zgodą biskupa tarnowskiego kaplicę poświęcono i bywający w Zakopanem księża okazjonalnie odprawiali tam mszę świętą. Paweł Gąsienica wraz z żoną Reginą zapisali Kościołowi swój majątek i zgodnie z dawnym obyczajem zostali pochowani pod progiem kaplicy. Wokół niej powstał prawdopodobnie pierwszy zakopiański cmentarzyk. Nie zachowało się oryginalne wyposażenie kaplicy. To obecne zostało zaprojektowane przez Antoniego Kenara w latach pięćdziesiątych. Od tego czasu kaplica ma za patronów świętych Andrzeja-Świerada i Benedykta.
Jest to bez wątpienia jedna z najcenniejszych polskich nekropolii obok warszawskich Powązek, krakowskich Rakowic, wileńskiej Rossy i lwowskiego Łyczakowa. Na bramie wita przybyszów tablica ufundowa na przez proboszcza Jana Tobolaka z mottem marszałka Ferdynanda Focha: „Ojczyzna to ziemia i groby. Narody tracąc pamięć, tracą życie” – z dopiskiem: „Zakopane pamięta”. Obok tablica poświęcona kurierom tatrzańskim z czasów drugiej wojny światowej. Cmentarz powstał w latach pięćdziesiątych XIX wieku. Już w 1931 roku został wpisany do rejestru zabytków i podlega ochronie konserwatorskiej. Cmentarz ten znakomicie odzwierciedla złożone dzieje miasta Zakopanego – tworu miejscowej ludności góralskiej i licznie przybywają cej tu inteligencji. Dziś, z racji ograniczenia dostępnego terenu, chowa ne są tu osoby zasłużone dla Zakopanego, Podtatrza i Polski oraz ci, którzy mają tu rodzinne groby. Pomiędzy grobami Gąsieniców, Bachle dów, Chramców, Pęksów, Janików i Marusarzy, co chwila napotykamy groby legendowych postaci zakopiańskich – Tytusa Chałubińskiego, Stani sława Witkiewicza, księdza Józefa Stolarczyka, Jana Krzeptowskiego Sabały. Spoczywają tu wybitni artyści – Antoni Kenar, Antoni Rząsa, Władysław Hasior, Karol Stryjeński, pisarze i poeci – Kazimierz Przerwa-- Tetmajer, Władysław Orkan, Kornel Makuszyński, Tomasz Gluziński, twórcy i strażnicy regionalnej kultury – Maria i Bronisław Dembowscy, Juliusz Zborowski, Helena Roj-Kozłowska, Aniela Gut-Stapińska, Adam Pach. Tutaj znajduje się rodzinny grobowiec Pawlikowskich z Medyki, tak mocno związanych z Zakopanem. Leżą tu wybitni sportowcy – Stani sław Marusarz i jego siostra Helena, Jerzy Ustupski, Ryszard Ćwikło. Są wśród nich ludzie gór – Zofia i Witold Paryscy, bracia Tadeusz i Stefan Zwolińscy, pierwsi przewodnicy tatrzańscy – Maciej Sieczka i Jędrzej Wala, wybitni ratownicy górscy – Stanisław Gąsienica-Byrcyn, Józef Krzeptowski, Piotr Malinowski. I ci, którzy w Tatrach stracili życie ratując innych – Janusz Kubica i Stanisław Mateja, Marek Łabunowicz i Bartek Olszański. Nie sposób wymienić wszystkich. Część grobów to mogiły symboliczne – Bronisława Czecha, który zginął w Auschwitz, Mariusza Zaruskiego, który zmarł w Chersoniu, Macieja Berbeki, który zginął na Broad Peaku w Karakorum, czy Witka cego, który pozostał w Jeziorach na Polesiu. Ostatnio na murze cmenta rza odsłaniane są tablice poświęcone osobom związanym z Zakopanem, a pochowanym gdzie indziej: Mieczysława Karłowicza, Karola Szyma nowskiego, Oswalda Balzera. Wiele nagrobków to dzieła sztuki, zapro jektowane bądź wykonane przez wybitnych rzeźbiarzy – Antoniego Kenara, Antoniego Rząsę, Władysława Hasiora.
Księża pallotyni pojawili się na Krzeptówkach w roku 1950. W 1957 roku wybudowali tu duży dom zakonny z kaplicą pod wezwaniem Niepokalanego Serca Maryi. W 1961 roku biskup krakowski Karol Wojtyła poświęcił na Krzeptówkach kopię figury Matki Boskiej Fatimskiej przekazaną prymasowi Wyszyńskiemu z Portugalii przez biskupa Fatimy. W okresie Solidarności i stanu wojennego był tu ośrodek duszpasterski dla inteligencji zakopiańskiej. W stanie wojennym trzykrotnie wypoczywał u pallotynów na Krzeptówkach przywódca zdelegalizowanej „Solidarności” Lecha Wałęsa z rodziną. Po zamachu na życie Jana Pawła II na Placu św. Piotra 13 maja 1981 roku, powstała idea budowy nowego kościoła jako wotum wdzięczności za ocalenie życia Ojca Świętego. 13 maja 1989 metropolita krakowski kardynał Franciszek Macharski wmurował na Krzeptówkach kamień węgielny, pochodzący z grobu Św. Piotra w Watykanie. Projektantem kościoła był Stanisław Tylka z Zakopanego. Budowę ukończono w 1992 roku, a kościół konsekrował kardynał Macharski 13 maja tegoż roku. Ojciec Święty Jan Paweł II odwiedził kościół na Krzeptówkach 7 czerwca 1997 roku, ponownie go konsekrował i odprawił tu mszę świętą. Po mszy na terenie domu zakonnego spotkał się z byłym prezydentem RP Lechem Wałęsą. A sanktuarium stało się z czasem najpopularniejszym w Polsce miejscem kultu Matki Boskiej Fatimskiej. Do parku za kościołem przeniesiono ołtarz spod Wielkiej Krokwi, zaprojektowany przez artystę Marka Szalę, profesora Zespołu Szkół Plastycznych imienia Antoniego Kenara w Zakopanem, przy którym papież odprawił mszę świętą 6 czerwca 1997 roku. Po śmierci papieża jest to również jedno z najważniejszych miejsc związanych z kultem świętego Jana Pawła II w Polsce. Jest to najpopularniejszy ośrodek pielgrzymkowy na Podhalu, odwiedzany rocznie przez półtora miliona pielgrzymów.
Morskie Oko to największe jezioro w Tatrach, przez wielu uwa żane również za najpiękniejsze. Od początku turystycznej penetracji Tatr Morskie Oko było jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc. Również dziś jest to bez wątpienia najbardziej popularny cel wycieczek w Tatrach, w sezonie bywa tam kilka tysięcy osób dziennie. Otacza je imponujący łańcuch szczytów przekraczających wysokość dwóch tysięcy metrów, a nieopodal – nad Czarnym Stawem – wznosi się najwyższy szczyt Tatr Polskich – Rysy. Na brzegiem jeziora już od początku XIX wieku istniały rozmaite budynki dające schronienie turystom. Obecne schronisko zostało zbudowane w stylu zakopiańskim na morenie Morskiego Oka w roku 1908. W czwartek 5 czerwca 1997 około godziny 18:00 Jan Paweł II przyjechał samochodem nad Morskie Oko. Spotkał się tam z ludźmi gór i pracownikami schroniska, oglądał imponującą panoramę szczytów wznoszących się nad taflą jeziora.
Na Wiktorówkach, lesistym zboczu Doliny Złotej w Tatrach Wysokich, stoi drewniana kaplica pod wezwaniem Matki Boskiej Jawo rzyńskiej Królowej Tatr. Według tradycji w tym miejscu prawdopodobnie w roku 1860 pasterka Marysia Murzańska zobaczyła wśród smreków jaśniejącą postać Matki Boskiej. To prywatne objawienie dało początek kultu Matki Boskiej Jaworzyńskiej. W zbudowanej tu później kaplicy bywają podhalańscy górale i ludzie związani z Tatrami – przewodnicy, ratownicy, taternicy i turyści. Bywał tu wielokrotnie w latach swojej biskupiej posługi Karol Wojtyła, który odwiedzał sanktuarium na Wikto rówkach także jako turysta i narciarz. W czwartek 5 czerwca 1997 roku rano papież z Zakopanego poleciał śmigłowcem nad Babią Górę, a następnie przeleciał nad Rokici nami i Nowym Targiem udając się w kierunku Pienin. Po obejrzeniu z góry zapory w Czorsztynie i obydwu zamków papieski śmigłowiec poleciał w kierunku Rusinowej Polany. Jednak ze względu na dużą liczbę osób zebranych na polanie śmigłowiec nie wylądował i wstępnie plano wana wizyta Ojca Świętego na Wiktorówkach nie doszła do skutku.
Kolej linowa na Kasprowy Wierch została zbudowana w 1936 roku w rekordowym czasie siedmiu miesięcy. Inicjatorem budowy kolejki był Aleksander Bobkowski, oficer Wojska Polskiego, narciarz, prezes Polskiego Związku Narciarskiego, a prywatnie zięć prezydenta RP Igna cego Mościckiego. W celu prowadzenia tej inwestycji powołano do życia spółkę Linkolkasprowy. Ogromnym wysiłkiem, pracując na trzy zmiany, około tysiąca robotników prowadziło prace w trudnych, przez długi czas zimowych, warunkach. Budowę rozpoczęto 1 sierpnia 1935 roku, a już 26 lutego 1936 roku ruszyła kolej z Kuźnic do Myślenickich Turni. Pierw szy wagonik dojechał na Kasprowy Wierch w niedzielę, 15 marca 1936 roku po 227 dniach budowy. Kolej linowa na Kasprowy Wierch była pierwszym tego typu urządzeniem w Polsce i pierwszym w całych Tatrach. Modernizacja kolei została przeprowadzona w ciągu dwóch sezonów, po siedemdziesięciu latach jej bezwypadkowego funkcjono wania. Prezydent RP Lech Kaczyński dokonał uroczystego otwarcia zmo dernizowanej kolei w dniu 18 stycznia 2008 roku. Kolejka wywozi na szczyt Kasprowego Wierchu 360 osób na godzinę zimą, a 180 latem, kiedy to przepustowość kolei jest ograniczona ze względu na ochronę przyrody. Budowa kolejki już w latach 30. budziła kontrowersje, między innymi w proteście podała się wówczas do dymisji cała Państwowa Rada Ochrony Przyrody. Niemniej jednak kolejka wrosła już na trwałe w krajo braz Tatr i Zakopanego. Wagonik kolejki pokonuje w drodze na Kaspro wy Wierch około 4300 metrów i 936 metrów różnicy wzniesień, przejazd trwa około 15 minut. Na Myślenickich Turniach znajduje się stacja prze siadkowa. Papież Jan Paweł II wyjechał kolejką na szczyt Kasprowego Wier chu 6 czerwca 1997 roku wieczorem. Z tarasu widokowego oglądał panoramę Tatr i pobłogosławił obecną na szczycie grupę turystów i pracowników PKL. Na pamiątkę tej wizyty na budynku górnej stacji kolei linowej umieszczono pamiątkową tablicę.
W swojej homilii podczas mszy świętej pod Wielką Krokwią 6 czerwca 1997, papież odwołał się do widocznego na horyzoncie krzyża na szczycie Giewontu mówiąc: „Ojcowie wasi na szczycie Giewontu usta wili krzyż. Ten krzyż tam stoi i trwa. Jest niemym, ale wymownym świad kiem naszych czasów. Rzec można, że ten krzyż patrzy w kierunku Zako panego i Krakowa, i dalej – w stronę Warszawy i Gdańska.” A pod koniec mszy świętej papież dodał: „Trzeba, aby cała Polska, od Bałtyku aż po Tatry, patrząc w stronę krzyża na Giewoncie słyszała i powtarzała sursum corda – w górę serca”. Krzyż na Giewoncie został postawiony z inicjatywy zakopiańskie go proboszcza księdza Kazimierza Kaszelewskiego latem 1901 roku i poświęcony 19 sierpnia. Umieszczono na nim napis: „Zbawicielowi świata na przełomie wieków 1900/1901 krzyż ten wystawiła parafia Zakopane”. Piętnastometrowy krzyż wykonany w fabryce inżyniera Józefa Goreckiego w Krakowie złożony z czterystu części został wniesio ny i zmontowany na szczycie. Ważył 1819 kilogramów. Podczas papieskich wizyt w Polsce i z okazji innych ważnych wydarzeń przewodnicy z Zakopanego wieszali na ramionach krzyża flagi w barwach papieskich i narodowych. Po śmierci Jana Pawła II grupa młodzieży w kolejne rocznice oświetlała krzyż na Giewoncie w godzinie zgonu papieża. Giewont z krzyżem na wierzchołku stał się z czasem jednym z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych symboli Tatr i Zakopanego. Jego uproszczony wizerunek znajduje się w oficjalnym herbie miasta.
W 1898 roku założyciel Zgromadzenia Zakonnego Braci Alberty nów, Brat Albert – Adam Chmielowski, rozpoczął budowę niewielkiego, drewnianego klasztoru przy drodze prowadzącej z Kuźnic na Polanę Kalatówki. Miała to być pustelnia dla braci, aby mogli w niej odpocząć po ciężkiej pracy w przytuliskach dla bezdomnych w Krakowie i innych dużych miastach. Teren na klasztor wydzierżawił hrabia Władysław Zamoyski, a albertyni odpracowali przekazane przez Zamoyskiego drewno na budowę kaplicy i klasztoru. 14 grudnia 1898 roku zakopiań ski proboszcz ksiądz Kazimierz Kaszelewski poświęcił kaplicę pod wezwaniem Świętego Krzyża i cały klasztor. W głównym ołtarzu Brat Albert umieścił krucyfiks podarowany mu przez paulinów z krakowskiej Skałki. Bracia albertyni mieszkali w tym klasztorze do 1902 roku kiedy to wybudowali dla siebie powyżej, na tak zwanej Śpiącej Górce, nową pustelnię, a tę przekazali siostrom albertynkom. Obok klasztoru zbudo wali niewielki domek dla kapelana, który stał się także pustelnią Brata Alberta. Projektantem kaplicy i klasztoru był przyjaciel Chmielowskiego z okresu studiów na akademii monachijskiej Stanisław Witkiewicz. Są to budynki w stylu zakopiańskim pozbawione jednak na życzenie Brata Alberta wszelkich ozdób, co było i jest zgodne z charyzmatem zgroma dzenia. Ojciec Święty Jan Paweł II odwiedził siostry Albertynki wieczo rem 6 czerwca 1997 po powrocie z Kasprowego Wierchu.
23 czerwca 1983 roku na Siwej Polanie wylądował śmigłowiec z papieżem Janem Pawłem II na pokładzie. Samochodem papież został przewieziony do schroniska na Polanie Chochołowskiej. W hallu schroni ska papież krótko rozmawiał z przywódcą zdelegalizowanej w owym czasie „Solidarności” Lechem Wałęsą, którego przywieziono na Chocho łowską z żoną Danutą i czworgiem dzieci. Spotkanie to odbyło się na wyraźne żądanie Ojca Świętego i było wyrazem jego poparcia dla idei i instytucji „Solidarności” w Polsce oraz jej przywódcy. Następnie papież przebrał się w strój turystyczny i udał się na wycieczkę w głąb Doliny Jarząbczej. Po powrocie zaszedł do szałasu pasterskiego bacy Andrzeja Zięby-Gala z Witowa. Obecnie wzdłuż trasy spaceru Ojca Świętego Jana Pawła II z Chochołowskiej do Jarząbczej wytyczony został szlak papieski w kolorze żółtym. W miejscu dokąd dotarł papież postawiono kapliczkę z pamiątkową tablicą. Tablice upamiętniające papieską wizytę znajdują się także na ścianie schroniska oraz na Siwej Polanie.